در واقع ، تعهدنامه‌اى بود كه طبق آن ، بانك تنزيل‌كننده يا قبول‌كنندهء سپرده ، آن را منتشر مىكرد و تعهد مىنمود كه هر وقت حامل آن به بانك رجوع كند ، بدون تشريفات ، معادل آن ، مسكوك فلزى به وى بپردازد . پس در حقيقت ، اين تعهدنامه در عين‌حال يك اسكناس قابل تبديل به فلزات قيمتى نيز بود . اين همان اسكناس است كه بعدها با طلا رابطهء رسمى برقرار ساخت و از نظر حجم و مؤسسات انتشار ، تابع مقرراتى گرديد و در چارچوب مقررات و قوانين بانكى و پولى ، از قرن نوزدهم ، پول رايج عمومى در اقتصاد سرمايه‌دارى شد . « 1 » انتشار اسكناس در ايران « در ايران ، انتشار اسكناس ابتدا در انحصار بانك شاهى بود كه امتياز آن را ناصر الدين شاه در سال 1250 شمسى ، براى مدت 50 سال ، به يك نفر انگليسى به نام بارون رويتر « 2 » اعطا كرد . پشتوانهء اسكناسهاى منتشره ، در سالهاى اول و دوم تأسيس بانك ، به نسبت 50 درصد و از سال سوم ببعد ، به نسبت 33 % طلا تعيين گرديده بود . در سال 1309 شمسى ، امتياز انتشار اسكناس از بانك شاهى خريدارى شد و به بانك ملى ايران كه بوسيلهء دولت در همان سال تأسيس شد ، واگذار گرديد و بالاخره سى سال بعد ، وقتى در سال 1339 بانك ملى به دو قسمت و به صورت دو بانك مركزى و بانك ملى تبديل شد ، انتشار اسكناس در چارچوب مقررات و قانون پولى و بانكى مصوب همان سال ( خردادماه 1339 ) انحصارا به عهدهء بانك مركزى گذاشته شد . در حال‌حاضر ، سيستم پولى ايران ، بمانند سيستم همهء كشورهاى عضو « صندوق بين المللى پول » ، يك « سيستم پايهء طلا - ارز » است ، و مقررات انتشار اسكناس تا اين اواخر ، « قانون پولى و بانكى كشور » مصوب خرداد 1339 بود ولى در حال‌حاضر ، قانون پولى و بانكى كشور مصوب 18 تيرماه 1351 است ، و پشتوانهء اسكناسهاى منتشره در ايران ، به ترتيب : طلا ، ارز و اسناد و اوراق بهادار و وثيقهء جواهرات سلطنتى است . » « 3 » « سيستم پولى جهانى امروز كه در چهارچوب « صندوق بين المللى پول » سازمان يافته و بوسيلهء آن اداره و نظارت مىشود ، يك سيستم مبتنى بر تفوق پولهاى مسلط جهان سرمايه‌دارى بويژه دلار ايالات متحده است . اين صندوق در واقع بانك مركزى بانكهاى مركزى كشورهاى عضو است ، و سرمايهء اوليهء صندوق را سهميهء دولتهاى عضو تشكيل مىدهد . » « 4 » تورم : « وقتى در يك زمان معين ، مقدار پول در گردش ، نسبت به ارزش واقعى توليدات ، فزونى يابد يا تقاضا در يك يا چند بخش نسبت به عرضه ، فزونى يافته يا هزينه‌هاى توليد بدون افزايش متناسب توليد افزايش يابند ، در هريك از اين موارد ، قيمتها بطور نامتناسب ، ترقى مىكند و تورم بوجود مىآيد . » « 5 » نقش پول در جامعه ولز در كليات تاريخ ، در پيرامون اثر عملى و هدف اجتماع در به كار بردن پول ، چنين مىنويسد : پولى كه كسى براى انجام دادن كارى

--> ( 1 ) . همان . ص 453 - 452 ( به اختصار ) . ( 2 ) . Baron Reuter ( 3 ) . اقتصاد ( اقتصاد خرد ، اقتصاد كلان ) پيشين . ص 457 . ( 4 ) . همان . 460 - 459 ( به اختصار ) . ( 5 ) . همان . ص 512 ( به اختصار ) .