مزد ارباب حرف در كارهاى عمومى : حق القدم پزشك براى اول بار 10 شاهى و براى دفعات بعد 5 شاهى بود كه معادل 45 سوپول فرانسه است . در فصد ، دوسو و اصلاح سلمانى ، دوسو مزد پرداخته مىشد . [ شاردن . ج 8 ، ص 26 - 25 ] . دخترانى كه وارد حرم سلطنتى مىشدند از 250 فرانك تا سه هزار اكو مستمرى داشتند و مستمرى معمولى بالغ بر 2500 ليور بود [ شاردن . ج 8 ، ص 379 ] . حقوق سربازان موظف قلعهء طبرك 300 تا 500 فرانك بود و قريب هزار تن سرباز در اين قلعه هميشه وجود داشت [ شاردن . ج 7 ، ص 223 ] . سواره‌نظام حدود 400 ليور و تفنگچى آقاسى و قوللر آقاسى يك هزار تومان حقوق داشت ؛ و در زمان شاه - سليمان ، قريب 80 هزار سرباز حقوق‌بگير ، در ولايات وجود داشته‌اند . [ شاردن . ج 8 ، ص 223 ] . حقوق يك غلام هشت يا نه تومان بود و تفنگداران نصف اين مبلغ حقوق مىگرفتند . كارگرانى در كارخانه‌هاى سلطنتى بوده‌اند كه 800 اكو حقوق و مبلغى هم جيره داشته‌اند . شاه در حدود 32 باب كارخانه داشت كه هركدام قريب 150 كارگر داشت [ شاردن . ج 7 ، ص 128 ] . به قول شاردن ، حقوق منجم‌باشى ، در زمان شاه عباس دوم ، صد هزار ليور بود ، و پسرش كه جانشين منجم بود ، 50 هزار ليور حقوق مىگرفت . مبلغ دويست تومان تبريزى وظيفه در وجه ملاباشى مقرر بود . صدر خاصه و عامه مسؤوليتهاى مختلفى به عهده داشتند بقرارى كه در دستور الملوك آمده ، ميرزا ابو طالب صدر خاصه 1360 تومان مدد معاش مىگرفته است . « 1 » ارزش پول : شاردن ( ج 4 ، ص 40 ) مىنويسد : در سال 1669 ( 1080 هجرى ) براى نوكران من در مهمانخانه ، يك ليور ( نيم كيلو ) جو را به يك دينارونيم ، نان چهار دينار ، گوشت گوسفند خوب يك شاهى ، جوجه دو شاهى و شش دينار و ماكيان درشت را چهار شاهى حساب كردند . » « 2 » حدود سال 1028 هجرى ( 1618 ميلادى ) در دوران شاه عباس اول ، هشت هزار خروار غله در سيستان به هزار تومان خريدارى شده است [ احياء الملوك . ص 441 ] . البته قيمتها برحسب عرضه و تقاضا و وضع بارندگى و شدت و ضعف آفات نباتى تغيير مىكرد ؛ چنان كه در قحطى هرات كه در اوايل دورهء صفوى اتفاق افتاد ، « اگر نادرا خروارى گندم از ولايتى به هرات آوردندى ، اغنياء به شش هزار دينار تبريزى مىخريدند [ حبيب السير . ج 4 ، ص 552 ] » « 3 » منع صدور ارز : يكى از اقدامات شاه عباس كه توجه او را به امور اقتصادى نشان مىدهد ، ممانعت او از صدور ارز بود . او مقرر داشت كه شيعيان بجاى زيارت حج به زيارت قبور ائمهء ( ع ) و ساير مقابر بسنده كنند . كسانى كه آرزوى كعبه داشتند ، ناگزير بودند مبلغ خطير به شاه پيشكش كنند . شاردن [ ج 8 ، ص 249 ] مىگويد : بيشتر درآمد زرگرباشى ماليات طلا و نقره‌اى است كه از كشور خارج مىكنند ، و او متصدى اخذ اين ماليات است . « 4 »

--> ( 1 ) . ر ك : سياست و اقتصاد عصر صفوى ، پيشين . ص 178 - 177 . ( 2 ) . همان . ص 190 . ( 3 ) . ر ك : همان . ص 191 - 190 . ( 4 ) . ر ك : همان . ص 191 .