ففرق بينهم مافاتهم ؛ يعنى : ابر اگر زفت گشت ما را ديم * نفقات جهانيان داديم . » « 1 » قحطى سيستان به سال 220 هجرى در اين سال ، در سيستان قحطى بيسابقه‌اى پديد آمد . « مردمان غنى مالكان عمدهء كندوهاى ذخيرهء گندم و جو را مىگشودند يا مىفروختند و يا در راه خدا بذل مىكردند . كندو در آن نواحى به شكافهايى گفته مىشد كه در تنهء ديوارهاى اطراف اتاق و خانه مىساختند و روى آن را تيغه و سپس اندود و همرنگ ديوار مىكردند و در حكم خم بزرگى در شكم ديوار بود كه يك سوراخ در بالا و يك سوراخ در پايين داشت ، و معمولا غلات را در آن مىريختند ، پر مىكردند و سوراخها را مىبستند ، و اين غلات ساليانى مىتوانست در آن باقى بماند بدون آنكه فاسد شود ؛ و خصوصا در ايام خشكسالى يا حمله و قتل‌وغارت دشمن در حكم ذخيرهء خانواده بود ؛ و چون در شكم ديوار بود ، اغلب دشمن نيز نمىتوانست بدان دست يابد . هنوز هم در نواحى جنوب ، از اين كندوها كه در حكم سيلوى كوچكى است ، استفاده مىكنند . گاه ، در هنگام قتل‌وغارت ، صاحبخانه زن و دختران خود را در آن كندوها پنهان مىكرد كه از آسيب دشمن در امان باشند تا قتل‌وغارت و ناامنى به پايان رسد . » « 2 » در تاريخ طبرى ، جلد هشتم ، صفحه 218 چنين مىخوانيم : « به سال 111 در خراسان قحطى سخت و مجاعه روى داد و جنيد بن عبد الرحمن هر تنى را يك درم داد و چارهء آن قحطى و مجاعه كرد . » قهر طبيعت در رى : در تاريخ رى باستان ، در پيرامون رويدادهاى نابود كنندهء اين شهر ، مانند بيماريهاى مهلك و زمين لرزه‌هاى مخرب و خشكساليها ، مطالبى ذكر شده كه قسمتى از آن را نقل مىكنيم : « به سال 236 هجرى ، زلزله‌اى شديد در رى ، موجب مرگ 45 هزار تن آدمى شد . در سال 241 از هجرت ، بادى سرد از سرزمين ترك برخاست و از سرخس به نيشابور و از آنجا به رى رسيد . اين باد از رى به همدان و از آنجا بسوى حلوان گذشت . در سال 241 هجرى ، زمين‌لرزه‌اى سخت ، خانه‌هاى رى را خراب كرد ، و چندان جمعيت در زير ديوارها مدفون شدند كه شمارهء آنها از حد احصا بيرون بود . اين زلزله تا چهل روز متواليا تكرار مىيافت . ابن اثير در وقايع اين سال ، گفته است : « و فيها كانت بالرى زلزلة شديدة هدمت المساكن ، و مات تحتها خلق كثير لا يحصون ، و بقيت متردد فيما اربعين يوما [ الكامل . ج ص ، ص 296 ] . » در سال 242 ، زمين‌لرزه‌اى سخت وسيع در نواحى كومس و رساتيق آن ، و رى و خراسان و نيشابور و طبرستان بوقوع پيوست ، و كوهها خرد شد و زمينها شكافهايى شگرف برداشت . در سال 249 ، زلزله‌اى مخرب شهر رى را تكان داد و خانه‌ها خراب شد و جمعى كثير به هلاكت رسيدند ، و باقى مردم شهر را ترك گفته به بيابانها پناه بردند . طبرى اين واقعه را در شرح

--> ( 1 ) . تاريخ طبرستان ، پيشين . ص 43 . ( 2 ) . محمد ابراهيم باستانى پاريزى ، يعقوب ليث ، [ متن و حاشيه ] ص 90 - 89 .