جميع عيش و راحتيهايى كه در آنجا متصور مىشود ، بر خود حرام كرده‌ام . ناظم الاسلام كرمانى ، در كتاب تاريخ بيدارى ايرانيان ، براى آنكه ارزش وقت ناظم الاطباء كرمانى را بيان كند ، مى - نويسد : ناظم الاطباء بابت عيادت مرضى و حق الزحمه ، « هر ساعتى 5 تومان پول مىگرفت ؛ با وجود اين دخل ، در 24 ساعت ، شبانه‌روزى 16 ساعت اوقات خود را مصروف مدارس و انجمن معارف مىنمود ، يعنى حضور در مدرسه و رسيدگى به اطفال يتيم و امور انجمن معارف را مقدم مىداشت بر حضور در مجالس پادشاه و ابناء آن . » قيمت بعضى از كالاها : در همين كتاب كه در عهد مظفر الدين شاه تأليف شده است ، مىخوانيم كه : « تا دوشنبه ، چهاردهم شوال 1284 هجرى شمسى ، قيمت قند در تهران هر منى 5 قران بود ولى از تاريخ بالا ببعد ، قيمت هر منى به هفت قران رسيد و موجب بلواى عمومى شد . » « 1 » قيمت اجناس در عهد مظفر الدين شاه : جمعى در مسجد شاه در روز پنجشنبه 20 ماه رمضان 1324 ، ضمن صحبت چنين مىگفتند : « امروز روغن را فروخته‌اند سير نه شاهى ؛ عجب مجلس عدالتى درست كرده ! امروز كه روغن اينطور است ، فردا نان هم مىشود يكى دو هزار ؛ گوشت مىشود چاركى دو هزار . . . اگر علاء الدوله را گذاشته بودند ، حالا نان يك من ده شاهى بود ، گوشت هم همينطور . . . اگر شاه مهربان باشد ، قوام الدوله را مىخواهد ، سؤال مىكند كه تو در عراق و تهران اقلا ده هزار خروار گندم دارى ؛ چرا انبار مىكنى ؟ بگو بياورند بفروشند ؛ همينطور ، كسان ديگر امام جمعه و غير ذلك . . . ( گزارش عباسقلى ، مأمور شهربانى ) . » « 2 » بطورى كه از گزارش يك مأمور شهربانى ، در ماه شوال 1324 ، برمىآيد ، سوخت در آن ايام بارى دو تومان و هيزم خروارى چهار تومان و كاه ، در موقع گرانى ، يك من سيصد دينار يا هفت شاهى ( خروارى سه تومان ) و آجر هزارى 12 تومان بود . » « 3 » شكايت از گرانفروشى : ناظم الاسلام مىنويسد كه چند سال قبل ، يك نفر به شهاب الملك ، حاكم كرمان گفت : « در كرمان قيمت ماست هيچوقت از يك من 5 شاهى زيادتر نبوده ، در حكومت شما قيمت يك چارك كه ربع يك من است به پنج شاهى رسيده است . حاكم فورا ميرغضب را خواست و حكم داد ، سر بيچارهء عارض را بريدند كه چرا فضولى كردى و در امر تسعير ، كه در شأن حاكم است ، چون و چرا كردى . » « 4 » مصرف و پس‌انداز : « مصرف عبارت است از اتلاف يك ثروت ، به منظور ارضاى يك احتياج . درآمد چيزى است كه مىتواند بدون ايجاد فقر ، به مصرف برسد . پس‌انداز عبارت است از قسمتى از درآمد ، كه به مصرف نرسيده باشد ، يعنى مشتمل بر يك نوع اجتناب از خرج است يا بطور كلى آنچه كه مصرف نشده باشد . برخى از افراد استثنائا داراى امكاناتى هستند كه به آنها اجازه مىدهد ميزان مصرفى بيشتر از درآمد خود داشته باشند . به اين ترتيب كه يا از سرمايهء خود مراقبت به عمل نمىآورند و به استهلاك توجه نمىكنند يا حتى مقدارى از آن را برداشت مىكنند و يا براى تأمين مصرف

--> ( 1 ) . تاريخ بيدارى ايرانيان . ج 2 ، ص 91 . ( 2 ) و ( 3 ) . مجلهء يغما . بهمن‌ماه 29 ، ص 558 . ( 4 ) . تاريخ بيدارى ايرانيان . پيشين ، ج 1 ، ص 21 .