مصرف آن در داخل و خارج ايران بتدريج بيشتر مىشود . نباتات طبى ايران ، نظير ريباس ، كنجد ، سناى مكى ، افسنتين ، زنجبيل ، دارچين ، كندر ، خردل ، باديان ، انچوچك ، گشنيز ، زيرهء كرمان ، بزرك ، كوكنار ، دستنبو ، مصطكى و ثعلب ، ترنجبين ، گزانگبين ، شيرخشت ، كتيرا ، كحل فارسى و غيره قسمتى در داخل ايران مصرف مىشود و قسمتى براى مصارف طبى و دارويى ، به كشورهاى خارج صادر مىشود . نمكهاى معدنى ايران ، نظير نمك سنگى ، گوگرد ، زاج‌سفيد ، باروت ، غير از مصرف داخلى ، صادر نيز مىشود . زعفران و نباتات رنگى چون حنا ، روناس ، مازو ، كافشه و قره‌چهره ، كمابيش ارزش اقتصادى دارند . » « 1 » گمرك : « تا سال 1317 قمرى ، تمام گمركات ايران به اجاره داده مىشد ، و در همين سال ، از 1316 تا 1317 ، وجه اجاره عبارت از سه كرور تومان بوده است ( سيصد هزار ليرهء انگليسى ) . در ماه ذى القعدهء 1317 ، اصول اجاره در دو ولايت آذربايجان و كرمانشاه منسوخ شد ، و چون دولت از نتيجهء اين كار راضى بود ، سال ديگر اجاره دادن گمركات در سراسر ايران منسوخ گرديد و حق گمرك صادرات و واردات كه بموجب فصل سوم از عهدنامهء تجارتى تركمنچاى ( 6 شعبان 1243 قمرى ) صدى سه از اتباع داخله و صدى پنج از اتباع خارجه بود ، مستقيما به حساب دولت اداره شد . واحد اوزان كه در گمرك ايران معمول است ، من تبريز معادل دو كيلوگرم و 970 گرم فرانسه است . وزن خالص مال را اعم از وارد و صادر بميل صاحب مال معين مىكنند . وزن خالص ظروف چينى و بلور و آيينه بدون قاب و جام پنجره را از قرار صدى چهل وزن با ظرف ، معين مىكنند . از ساير امتعه ، اعم از اين‌كه در صندوق يا در پيت باشد ، بيست درصد گمرك مىگيرند . ميزان ورود و صدور بعضى از شهرها و بنادر ايران در ايت‌ئيل ( 1329 - 1328 هجرى )

--> ( 1 ) . رك : همان . ص 36 - 32 .