مرتضى راوندى
215
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
150 تنباكوفروش : توتون و قليان ، 260 ميوهفروش : انواع ميوه ، 57 حلوافروش : شيرينى و شيره ، 150 قناد : شيرينى و نانشيرينى ، 20 سمسار : لباس و اشياء سمسارى ، 11 فرشفروش : قالى و انواع آن ، 11 جواهرفروش : طلاآلات و انواع آن ، 186 شكر و چاىفروش : قند و شكر و چاى ، 19 بلورفروش : شيشه و چينى ، 42 سبزىفروش : انواع سبزيها ، 20 زغالفروش : زغال و خاكه زغال ، 40 توشانفروش ، 11 كاسهفروش : بشقاب و پياله و انواع آن ، 65 دستفروش : خردهفروش ، 200 پيلهور : فروشندهء دورهگرد . ما بين دانشمندان ، منجم از همه مهمتر است . او ساعت مناسب را براى انجام كارهاى مهم و آغاز حوادثى مانند عزيمت به سفر ، ورود به محلى و دخول به منزلى را تشخيص مىدهد . شمارهء منجمين هنوز زياد است . منجمباشى حاكم فعلى در نوع خود مرد باهوشى بود . اسطرلاب كه ابزارى است با چندين صفحهء مدور برنجى و دواير و منحنيها و جداول متعدد بوسيلهء منجمين آنها طرح و ساخته مىشود . بسيارى از مردم عادى كه باهوش هستند به ستارهشناسى اشتغال مىورزند . در شهر 65 حكيم و 34 جراح هست . بهترين حكيمان جديد چند سالى زير نظر پزشكان در اروپا ( اغلب در پاريس ) يا در تهران كار عملى كرده و تربيت شدهاند . بقيه به آداب كهن سخت وفادار ماندهاند ؛ چون بيشتر مردم و بخصوص ملانماها نمىخواهند جور ديگر باشد . آنها هيچ در فكر پيشرفت نيستند ، معهذا برخى از دواهاى فرنگى مانند گنهگنه و ترياك را پذيرفتهاند . وضع جراحان بسيار ناجور است . شمارهء آنها زياد است و فقط عدهء كمى داراى معلومات خوب هستند و مىتوان به آنها اعتماد كرد . از اين جهت بسيار هستند كسانى كه آثار معالجهء بد ، در بيماران آنها ديده مىشود ، با وجودى كه آبوهوا براى معالجهء زخم و شكستگى مساعد است . بعضى از فرق درويشان نيز جزو دانشمندان بشمار مىروند . مردم هواخواه آنها هستند ، به برخى احترام مىگذارند و از بعضى واهمه دارند . در هرحال اين درويشان ، چون دائم در سفرند مردم جهانديده و زرنگى هستند . رئيس آنها نقيب ناميده مىشود . درويشان سه سلسلهء عمده دارند : قصهگوها دكان مخصوص دارند و همه نوع شعر به آواز مىخوانند ؛ دورهگردها در بازار فرياد و گدايى مىكنند ، با كشكول سفر مىكنند و آواز مىخوانند ؛ سلسلههاى فرعى ديگر گوشهنشينها و مرشدها هستند كه در زواياى متروك ، محل سكونتى براى خود اختيار مىكنند . چرسيها ترياك و حشيش مىكشند و اويسيها همه دندانهاى خود را مىكشند . كاملها از مال و جيفهء دنيوى بيزارند . دهريها عقيده و دينى ندارند و بيابانگردان در كوه و بيابان ويلان هستند . هركه بخواهد درويش شود بايد قبلا از نقيب كسب اجازه كند و همين كه با تقديم پيشكشى اين حق را بدست آورد ، بايد سور مفصلى بدهد ؛ و همچنين فقط نقيب مىتواند به دارندگان مشاغل زير اجازهء كسب بدهد : شاطرها ، نانواها ، سقاها ، به تعداد 150 نفر و به روضهخوانها كه در مدح محمد ( ص ) و على ( ع ) و امامان ديگر سخن مىگويند صنايع و هنرهاى زيرين در شهر داير است :