ذوق هستند . ولى اين‌كه مخمل كاشان از اروپا تقليد شده ، اشتباه محض نويسنده است ؛ زيرا مطابق مداركى كه بعدها بدست آمده ، معلوم گشته پس از آنكه مخمل كاشان را به اروپا بردند و در آنجا مشهور و مطلوب واقع شد ، كارشناسان انگليسى و ايتاليايى به ايران آمده طرحها و اصول فنى مخملبافى و رنگرزى را در كاشان آموخته و حتى چند نفر قالىباف را هم به اروپا برده از صنايع ايران تقليد نمودند . يكى از كارشناسان انگليسى مىگويد : اصول بافندگى و نقش‌ونگار منسوجات انگليس ، كه قسمت مهم تجارت اين سرزمين بشمار مىآمد ، از ابتدا از بافته‌هاى ايران اقتباس شده است . » « 1 » پولهاى رايج كاشان تا حدود نيم قرن پيش عبد الحسين سپهر در جغرافياى كاشان ، در مورد پولهاى رايج اين شهر مىنويسد : « پول سياه نيكلى صد دينار و يك شاهى ، قران چرخى نقره و قديمى ، دوقرانى نقرهء چرخى ، پنجهزارى نقره و دهشاهى نقره ، پنجشاهى نقره ، شاهى سفيد نقره ، دو تومانى طلا ، اشرفى طلا ، پنجهزارى طلا ، دو هزارى طلا ، ليرهء عثمانى طلا ، ليرهء انگليسى طلا ، منات طلاى روسى ، اسكناس خيلى كم استعمال مىشود ؛ امپريال طلا . » « 2 » تلاشهاى كشورهاى سرمايه‌دارى براى گرفتن امتياز كشيدن راه‌آهن از سال 1865 تا سال 1872 ، عده‌اى از متخصصين اروپايى از ملل مختلف در تهران ، براى كسب امتياز راه‌آهن ، با دولت و دربار ايران ، مذاكره مىكردند . در سال 1873 ، دولت انگليس تصميم گرفت كه يك راه‌آهن مخصوصى از مديترانه به هندوستان بكشد كه از عراق عبور كند و از جنوب ايران به كراچى متصل گردد . ظاهرا منظور انگليسيها در دوران صدارت ميرزا حسين خان سپهسالار ، عملى گرديد و امتيازى جامع به بارون رويتر داده شد كه نه تنها شامل راه‌آهن ايران بود بلكه تمام منابع ثروت ايران بموجب اين امتياز ، به انگليسيها واگذار شده بود . چون در اين امتياز از كشيدن راه‌آهنى از بحر خزر به خليج‌فارس سخن رفته بود ، روسها به اين عمل اعتراض كردند و انگليسيها اجرا و استفاده از اين ، امتيازات را غير عملى ديدند . در نتيجه ، در سال 1873 ميلادى ، بعد از مراجعت شاه از سفر اروپا ، امتياز باطل شد و سپهسالار از صدارت افتاد . در سال 1874 ، يكى از صاحبمنصبان قسمت مهندسى دولت روس ، براى كشيدن راه‌آهن جلفا به تبريز ، اقدام نمود و در سال 1878 نمايندهء يك كمپانى فرانسوى ، براى اخذ امتياز كشيدن راه‌آهنى از رشت به تهران ، تلاش كرد . در سال 1882 مسيو بواتال « 3 » امتياز راه‌آهن رشت به تهران را گرفت و متعهد بود كه آن را تا به بوشهر امتداد دهد ولى هيچيك از اين امتيازات صورت نگرفت . تنها بواتال ، چون راه‌آهن تهران به حضرت عبد العظيم را سخت سودمند مىديد ، تصميم بر انشاء آن گرفت . ولى بعدا اين امتياز را به يك كمپانى بلژيكى فروخت . اين راه‌آهن

--> ( 1 ) . مجلهء روزگار نو ( چاپ لندن ) . شمارهء 3 ، ص 85 . ( 2 ) . عبد الحسين سپهر ، مختصر جغرافياى كاشان . به اهتمام ايرج افشار ؛ به نقل از : فرهنگ ايران‌زمين . ج 22 ، ص 450 . ( 3 ) . Boital