دولت شاه عباس از ترقى تجارت و صنايع و حرف پشتيبانى مىكرد و با راهزنان بيرحمانه مبارزه مىنمود ، و بدينوسيله امنيت طرق تجارتى را تأمين كرده بود و كاروانسراها مىساخت و جاده‌هاى جديد احداث مىكرد . در بعضى از شهرها ، تمام مردم را از جميع مالياتها معاف ساخته بود . سياست تقويت موقع اقتصادى نواحى مركزى ايران ، كه شاه تعقيب مىكرد ، نتيجهء انتقال زمام امور سياست از دست فئودالهاى چادرنشين ترك به دست مأموران عاليمقام كشورى ايرانى بود كه با كشاورزى ديوانى و بازرگانى خارجى و سران تجار ايرانى ارتباط نزديك داشتند . شاه عباس با انتقال اجبارى ارامنهء جلفا از كنار ارس به كنار زاينده‌رود ، مركز تجارت ابريشم را از طريق اصفهان و بندرعباس به خليج فارس آسان كرد . هنگام انتقال ارامنه ، از پانزده هزار خانواده فقط سه هزار خانوادهء سالم به اصفهان رسيدند و بقيه از گرسنگى و بيمارى جان دادند . بازرگانان ارمنى كه در تجارت صادراتى ابريشم و روابط با كشورهاى خارجه دلال شاه بودند ، امتيازات فراوانى از وى دريافت كردند . ابريشم خام و منسوجات ابريشمى بزرگترين متاع صادراتى بود . چنان كه اشاره شد ، در سال 1014 هجرى ، شاه عباس بيش از هفتاد هزار نفر ارمنى و آذربايجانى و گرجستانى را به ايران تبعيد كرد كه اكثر آنان در راه جان سپردند . » « 1 » روابط اقتصادى شاه عباس با ملل غرب شاه عباس در يكى از نامه‌هاى خود كه به پادشاه اسپانى و پرتقال نوشته ، به يك اصل و قاعدهء خلل‌ناپذير ، دربارهء حسن مناسبات و روابط دوستانهء كشورش با مردم اروپا ، اشاره كرده و توجه داده است كه وى آرزومند ترفيه حال كافهء امم و « رفاهيت خلق اللّه » است . اين پادشاه مدبر و هوشمند ، با اجراى همين سياست استوار ، و ترويج و تعميم اين اصل سودمند اجتماعى ، توانسته است توجه ملل مختلف را به كشور ايران جلب كند و بر حل و فصل قسمت عمده‌اى از مسائل و مشكلات گوناگون سياسى و اجتماعى و اقتصادى اين كشور توفيق يابد . شاه عباس در اين نامه ، پس از مقدمه‌اى كوتاه چنين مىنويسد : « . . . چون همواره در خاطر معدلت آيين ، ترفيه حال كافهء امم و رفاهيت خلق اللّه مطمح‌نظر حق‌گزين است ، و طبقات خلايق كه از هر طرف بدين ديار آمد شد مىنمايند ، در ممالك محروسه تعرض به مال احدى نمىشود . . . معهذا جمعى از تجار و سوداگران فرنگيه را . . . در دار السلطنهء صفاهان كه مقر دولت همايون است ، مسكن و مأوى داده شده ، مقرر نموديم كه بعد نيز هركس از آن طايفه ارادهء آمدن اين ديار داشته باشد ، بفراغ خاطر . . . آمده به دادوستد و خريد و فروخت مشغول بوده باشند و در ممالك محروسه . . . دست تعرض بيدولتان و اشرار از گريبان حال آن طبقه كوتاه و كشيده باشد . . . » « 2 » در نامهء ديگرى كه شاه عباس اول به پادشاه هلند نوشته است ، پس از تعارفات بسيار ، مىنويسد : « درين اوقات كه . . . فرستادهء آن سلطنت . . . از اوضاع و اطوار اين ديار استحضار

--> ( 1 ) . تاريخ ايران از دوران باستان تا پايان سدهء هجدهم ، پيشين ( چاپ اول ) . ص 552 - 551 ( به اختصار ) . ( 2 ) . نقل از : ذ . ثابتيان ، اسناد و نامه‌هاى تاريخى و اجتماعى دورهء صفويه ( حاشيه ) . ص 339 .