يافته ، مراجعت نموده وظيفهء محبت و دوستى آن است كه بعد از اين بر خلاف سابق . . . ابواب الفت و آشنايى مفتوح دارند . . . و مردم مملكت خود را مقرر دارند كه بفراغ خاطر و اطمينان قلب ، بدين ولايت آمده به هر طريق كه خواهند ، خريدوفروخت و دادوستد نمايند و به هر نوع ، رضا و اراده داشته باشند ، سلوك كنند . . . و نوعى فرمايند كه روزبروز ، فيما بين ، قواعد محبت و آشنايى مستحكم گشته و شيوهء مصادقت و دوستى ازدياد پذيرد . » « 1 » در عهد شاه عباس ، فعاليتهاى ساختمانى ، هنرى و معمارى در اصفهان صورت گرفت . اصفهان ، پايتخت كشور ، را شاه عباس ، در واقع ، تجديد بنا نمود و در اواسط قرن پانزدهم ، به شهر بزرگى كه 38 كيلومتر محيط آن بود و 600 هزار جمعيت داشت ، مبدل كرد . ( اصفهان در پايان قرن شانزدهم فقط 80 هزار نفوس داشت ) . مجموعه‌اى از ابنيه كه نمونهء هنر و معمارى عالى بود ، و گرداگرد ميدان شاه اصفهان كه بيش از پانصد متر طول و زمينى براى چوگان داشت ، احداث شده بود . در قسمت جنوب ، مسجد شاه با طاقهاى قوسى و سردرهاى آن ، و گنبدى كه با كاشيكارى رنگى زيبا مزين شده بود قرار داشت كه يكى از درخشانترين نمونه‌هاى معمارى ايران است . در سمت جنوب غربى آن ميدان ، كاخ شاهى با عالىقاپوى پرشكوه و عمارت چهلستون و نقاشيهايى كه بر ديوارهاى آن شده ، و پاركهاى چهارباغ و هشت بهشت قرار داشت . برزنده‌رود ، پل زيباى اللّه وردى خان احداث شده بود كه شهر را به حومهء جلفاى نو مربوط مىساخت . شاه براى خود ، كاخهايى در فرح‌آباد و اشرف مازندران و نقاط ديگر ساخته بود . قنوات و مجارى آبيارى بسيار نيز احداث شده بود . در عهد شاه عباس ، كوششى به منظور پديد آوردن اساس واحد پول نيز در سراسر كشور به عمل آمد . واحد جديد پول « عباسى » ناميده مىشد و مىبايست يك مثقال ( 6 / 4 گرم ) نقره داشته باشد ، و معادل دويست دينار بود . يك تومان مساوى بود با ده هزار دينار يا پنجاه عباسى . اگر به ياد آوريم كه در عهد غازان خان ، يعنى آغاز قرن چهاردهم ميلادى ، يك دينار قريب سه مثقال نقره و در قرن هفدهم ، سه عباسى يعنى ششصد دينار هم سه مثقال نقره داشت ، واضح مىشود كه در ظرف مدت سيصد و اندى سال ، دينار ششصد بار تقليل يافته بود . بارى ، دولت شاه عباس موفق نشد پول واحدى در سراسر كشور رايج سازد . در قرن هفدهم ، سكه‌هاى مختلف كه ارزش متفاوت داشت و از آن جمله پول عثمانى و كشورهاى اروپايى ، بموازات عباسى ، در ايران رايج ، و نرخ آنها در نواحى مختلف متغير بود . در قرن يازدهم نيز ، در ايران ، انواع پيشين مالكيت فئودالى زمين و آب وجود داشت ، ولى بعد از اصلاحاتى كه در عهد شاه عباس اول به عمل آمد ، تناسب مقدار انواع اراضى مزبور تغيير كرد ، و مقدار اراضى دولتى يا ديوانى ، نسبت به انواع ديگر ، فوق العاده افزايش يافت . اساس قدرت مأمورين كشورى ، در واقع ، اين بود كه ايشان مدير املاك مزبور بودند . مساحت املاك خاصهء شاهى ، فوق العاده ، فزونى يافت ( اراضى خاصه ، در عهد خواتين مغول ، « اينجو » ناميده مىشد ) ولى هرگز مساحت اراضى خاصه ، به قدر قرن يازدهم وسيع نبود . را فائل

--> ( 1 ) . نصر اللّه فلسفى ، زندگانى شاه عباس اول . ج 5 ، ص 180 - 179 .