بهترين صفت مشخصهء اين دوره ، فقدان مالكيت خصوصى و نبودن طبقات است . اين انسانها به صورت گروههاى كوچك و مستقل زندگى مىكردند ، تمام اعضاى هر جماعت ( كمون ) متساوى الحقوق بودند و بدون استثنا ، در توليد و تحصيل وسايل زندگى شركت و معاونت مىكردند و هنگام بروز حوادث ، به يارى هم مىپرداختند . در برابر بيمهريهاى طبيعت ، و در مبارزه با عوامل نامساعد ، همين گروهها و جماعتهاى كوچك و مستقل ( كمونها ) همبستگى و اتحاد بيشترى نشان مىدادند . اين نظام اجتماعى ، چنان كه گفتيم ، طولانيترين دوران ، در تاريخ بشرى است ، و به دو دوره تقسيم مىشود : دورهء اول ، دوران شكل گرفتن يا پيدايش انسان و اجتماع است ؛ دورهء دوم ، زمانى است كه انسان به صورت كنونى نزديك شد ، ابزارهاى توليدى تكامل يافت و طبقات بوجود آمدند . صاحبنظران معتقدند كه انسانها شكل و قيافهء كنونى را از هفتاد تا پنجاه هزار سال قبل ، پيدا كرده‌اند . اولين اسكلتهاى انسانها از نوع كنونى ، در غار « كرومانيون » در فرانسه پيدا شد . به همين مناسبت ، اين انسانها را انسانهاى كرومانيون مى - گويند ، كه يادگار نخستين دورهء ديرين سنگى يا « پالئوليتيك » « 1 » مىباشند . از مشخصات اين دوره ، سلاحهاى سنگى ، از نوع چاقوست و از آلاتى كه از آن دوران بدست آمده پيداست كه آنها شكارچيان حيوانات بزرگ ، از نوع گوزن ، ماموت ، گاو شاخدار ، خرس و بز كوهى بودند . « 2 » ناگفته نگذاريم كه ولز در كليات تاريخ خود ، در پيرامون انسانهاى نئاندرتال ، كه در حدود دويست و پنجاه هزار سال پيش مىزيستند ، مىنويسد : « اين مردان نئاندرتال ، چه شكار مىكردند ؟ تنها حربهء كشتار ايشان ، براى از پا درآوردن جانوران هيولايى مانند ماموت يا خرسهاى غارنشين و حتى گوزن ، همانا نيزهء چوبين ، چماق چوبين و سنگ پرتاب و تكه‌هاى بزرگ سنگ چماق بود كه تاكنون بازمانده ، و بنام ابزار « موسترى » شناخته شده است . » ولز ، در اين‌كه آدميان وحشى توانسته باشند جانورانى بسيار بزرگتر از خرگوش و موش صحرايى را شكار كنند ، اظهار ترديد مىكند و مىنويسد : آدمى شايد بيشتر شكار ديگران بود تا ديگران شكار او . انسان وحشى نخستين ، هم علفخوار بود و هم گوشتخوار ؛ فندق و جوز و شاه - بلوط و بادام زمينى و بلوط مىخورد . سيب و حتى توت‌فرنگى ، انواع ساقه‌هاى زمينى خوراكى ، و گياهانى مانند آن . . . تخم مرغان و جوجگان و عسل و موم زنبوران و سوسمار و حلزون و قورباغه را مىخورد . ماهى ، چه زنده چه مرده و جانوران دريايى و پرندگان و پستانداران را شكار مىكرد و تناول مىنمود . « 3 »

--> ( 1 ) . Palealithique ( 2 ) . دايرة المعارف نوجوانان و جوانان ( از انتشارات آكادمى علوم تعليم و تربيت ، مسكو 1975 ) ترجمهء على اصغر چارلاقى ، ص 13 به بعد . ( 3 ) . ر ك : ه . ج . ولز ، كليات تاريخ ترجمهء مسعود رجب‌نيا ، ص 20 .