اگر شكافى در طى راه در بدنهء كشتى پديد مىآمد با چشمان باز به درون آب مىرفتند و با معجونى از روغن كنجد و موم و قير سوراخ را مىگرفتند . علاوه بر اين ، در كشتىها چرخ اندازها و نفت‌اندازها و رعداندازها مجهز به وسايل دفاعى و همواره مترصد و مراقب بودند ؛ زيرا لازم بود از مسافران و كالاها هنگام بروز خطر و هجوم دزدان دريايى خليج فارس و گجرات ، دفاع و پايدارى نمود . دزدان دريايى به بهانه‌ها و عنوانهاى مختلف با كشتيهاى كوچك خود در سواحل گردش مىكردند و هدف اساسى آنها تجاوز و غارتگرى بود . جزيرهء سقوطره ( واقع در جنوب عربستان و اقيانوس هند ) در قرن دهم ، يكى از مراكز تجمع غارتگران دريايى بود . آنان سواحل شرقى هندوستان را به باد غارت مىدادند و چنان در كار خود مهارت داشتند كه صاحب تاريخ وصاف آنها را به اسم « جن » مىخواند ، يك نويسندهء چينى نوشته است : كه در بالاى كشتيها كبوتر خان و لانه‌هايى بود كه پرندگان در آن زندگى مىكردند . اين پرندگان گاه دهها كيلومتر به اطراف خود پيش مىرفتند تا جزيره‌ها و خشكيهاى مجاور را تشخيص دهند . در فاصله‌هاى معينى از ساحل ، روزها از سوزن مغناطيسى كه وسط يك قوطى ، و آن قوطى در يك جعبهء پر از آب قرار داشت ( تا همواره به وضع افقى بماند ) استفاده مىكردند . براى دانستن موقعيت كشتى ، به حسب زمان و مكان ، از عصاى شرف الدين طوسى كه آن را « بلستى » يعنى قوس بندق و كمان گروهه لقب داده بودند ، استفاده مىكردند . ناخدايان خليج در مدت يك ماه خود را از قله‌هاى نزديك مسقط كنونى به كولم ، در ساحل معبر مليبار ، مىرسانيدند و از آنجا در عرض چند روز به سرنديب مىرسيدند و از سرنديب خود را پس از يك ماه به « كراياكلا » واقع در شبه جزيرهء ملاك مىرسانيدند . از اين ناحيه به سوى پالمبانك و سوماترا و جاوه و جزيرهء تاهيتى ، واقع در مجمع الجزاير مسبار ( شاغول ) ، رهسپار مىشدند ، و از آنجا پس از 15 روز دريانوردى ، به چمبا ( الصنف واقع در ويتنام فعلى ) وارد مىشدند . در آنجا مسلمانان كوچ‌نشينى اقامت داشتند كه در حدود قرن دهم روزهاى جمعه خطبهء نماز را به نام سلطان محمود غزنوى ( 1030 - 997 ) مىخواندند . اين دريانوردان سواحل چين را دو ماهه طى مىكردند . دريانوردان اين حدود از گردباهاى عظيم « طاى فونگ » سخت بيمناك بودند . باد موسمى فقط دوبار در سال مىوزيد براى مراجعت از تسوآن‌چو ، بندر چين به آتژه ، واقع در شمال غربى سوماترا ، چهل روز وقت لازم بود . همين كه باد موسمى بار ديگر مىوزيد ، عزيمت بجانب سيراف امكان‌پذير بود . » « 1 » ارزش اقتصادى خليج فارس خليج فارس ، چه در دوران قبل از اسلام و چه در دورهء بعد از اسلام ، مركز فعاليتهاى اقتصادى بوده است . سفرنامه‌هاى جهانگردان و دريانوردان ايرانى و عرب ، به خوبى اين معنى را ثابت مىكند . سليمان كه در اواسط قرن نهم ميلادى در بصره اقامت داشته و چندين سفر از طريق خليج فارس به چين رفته است ، دربارهء ارزش اقتصادى سيراف و خليج فارس چنين مىنويسد : « . . . كشتيهاى چين اغلب در سيراف بارگيرى مىكنند و مال التجاره‌هايى را هم كه از بصره و عمان و ساير نقاط مىآورند ، در اينجا به كشتى مىگذارند . زيرا در نقاط ديگر غالبا طوفان و كولاك برپاست . از آنجا كشتيها به مسقط مىروند كه تا سيراف دويست فرسخ فاصله دارد ، ابو زيد صيرفى كه

--> ( 1 ) . همان . ص 408 - 407 ( به اختصار ) .