اعراب در تيسفون غنايم فراوان به دست آوردند كه عبارت بود از مقادير زيادى ظروف طلا و نقرهء منقوش به صورت انسان و حيوان و سنگهاى قيمتى ، پارچه‌هاى ابريشمى ، زربفت ، قاليهاى زيبا ، بردگان بسيار از زن و مرد و اسلحه و اموال فراوان ديگر . شهر تيسفون ويران ، سوخته و غارت شد و ديگر در هيچ عهدى احياء نگشت . بخشى از ساكنان شهر كه نتوانسته بودند فرار كنند ، كشته شدند و بخشى به اسيرى و بردگى برده شدند . سطح فرهنگ و تربيت سپاهيان عرب و حتى سرداران بزرگ ايشان ، به قدرى نازل بود كه از درك ارزش اشيائى كه با چنان هنرمندى و چيره‌دستى ساخته شده بود ، عاجز بودند و طبق سورهء مربوطه غنايم را تقسيم كردند . بدين سبب بود كه ظروف زيباى طلا و نقره را كه از لحاظ هنرى بىبديل بودند ، ذوب كردند و به شمس مبدل ساخته و پارچه‌هاى زربفت و زيبا را قطعه‌قطعه كردند . تصرف پايتخت ساسانيان و ويران شدن آن به دست تازيان تأثير شديدى در مردم ايران كرد . اندك‌اندك مردم ايران فهميدند كه حملهء اعراب دستبرد ساده‌اى به منظور غارت نبود بلكه جدىتر از آن است . « 76 » اطرافيان يزدگرد در مقام گردآورى قوا برآمدند ولى فكر تجزيه‌طلبى سران نظامى نمىگذاشت كه به نداى شاه پاسخ مساعد بدهند . يكى از آثار شوم و بسيار زيانبخش حملهء اعراب به ايران ، محو آثار علمى و ادبى اين مرزوبوم بود . اعراب جاهل كليهء كتب علمى و ادبى را ، به عنوان آثار و يادگارهاى كفر و زندقه ، از بين بردند . سعد وقاص پس از تسخير فارس و فتح مداين و دست يافتن به كتابخانه‌ها و منابع فرهنگى ايران ، از عمر ، خليفهء وقت ، كسب تكليف نمود ، و وى نوشت : « اطرحوها فى الماء فان يكن ما فيها هدى و قد هدانا اللّه تعالى باهدى منه و ان يكون ضلالا فقد كفانا اللّه . » ( كتابها را در آب بريزيد زيرا اگر در آنها راهنمايى باشد با هدايت خدا از آن بىنيازيم و اگر متضمن گمراهى است ، وجود آنها لازم نيست ، كتاب خدا براى ما كافى است . ) پس از وصول اين دستور ، سعد وقاص و ديگران حاصل صدها سال مطالعه و تحقيق ملل شرق نزديك را به دست آب و آتش سپردند . و به گفتهء استاد همايى : « همان كارى را كه قبل از اسلام اسكندر با كتابخانهء استخر ، و عمرو عاص به امر عمر ، با كتابخانهء اسكندريه و فرنگيها بعد از فتح طرابلس شام با كتابخانهء مسلمين و هلاكو با دار العلم بغداد كردند ، سعد بن ابى وقاص با كتابخانهء عجم كرد . » سپس اعراب ضمن تجديد قوا سراسر خوزستان را تسخير كردند . يزدگرد ، پادشاه ساسانى ، براى نجات قسمت شرقى ايران ، به جمع قوا پرداخت و سرانجام در حدود نهاوند

--> ( 76 ) . تاريخ ايران از دوران باستان تا پايان سدهء هجدهم ، پيشين ، ص 174 .