شدند و 110 هزار نفر در قتل‌عام دهلى از ميان رفتند و پنجاه هزار نفر در دهكده‌ها در اثر قحطى جان سپردند . » « 382 » هنوى ، بازرگان انگليسى ، ارزش غنايم را 87 ميليون ليره تخمين مىزند و كمترين تخمين ، 30 ميليون ليره است . در هر صورت ، اين مبلغ بينهايت زياد بود . اگر نادر شاه آن را به مصرف ارتش خود و كارهاى عام المنفعه رسانيده بود ، باعث ترقى و پيشرفت ايران فقير مىشد . اما اين ثروت او را به يك شخص خسيس و لئيم تبديل كرد و كشور ايران هرگز از اين ثروت هنگفت و گنج عظيم در مدت زندگى او استفاده نكرد و پس از مرگش نيز اين گنج پراكنده شد و از دست رفت . « 383 » ساكس در تاريخ خود مىنويسد كه مظالم نادر در هندوستان به حدى بود كه حتى « امروز در بازار دهلى « نادر شاهى » به معنى قتل‌عام استعمال مىشود . » « 384 » علت قتل‌عام دهلى در جريان فتح هندوستان ، هيچ حادثه‌اى اسف‌انگيزتر از نهب و غارت دهلى نبود . پس از آنكه عده‌اى فرصت‌طلب در شهر شايع كردند كه نادر شاه به قتل رسيده ، عده‌اى از سواران ايرانى به قتل رسيدند . نادر از ديدن اجساد سربازان خود خشمگين شد و حكم قتل‌عام را صادر كرد . « سربازان ايرانى در شهر پراكنده شدند و درهاى خانه‌ها و قصرها را شكستند و با خشم و غضب فراوان ، تمام اهالى را بدون در نظر گرفتن زن و مرد يا خردى و بزرگى از دم شمشير گذرانيدند . » « 385 » بالاخره در اثر مساعى سربلند خان و نظام الملك ، قتل‌عام متوقف شد و نادر فرمان احضار سربازان را صادر كرد . « اين قتل‌عام از ساعت 8 صبح تا سه بعد از ظهر ادامه يافت . در طى آن چهارصد نفر از ايرانيها و در حدود 110 هزار تن از هنديها به قتل رسيدند . تمام جواهرفروشها و زرگرها غارت شدند . . . كسانى كه به شرافت خويش پايبند بودند زنان خود را به قتل رسانيده و سپس خود را كشته بودند . . . وحشت و نوميدى چنان بر مردم مستولى شده بود كه در حدود ده هزار تن از زنان مجبور شدند خود را در چاه بيندازند . » « 386 » مقدار غنايمى كه سربازان نادر به - دست آوردند ، هنگفت بود . پس از فتح هندوستان نادر براى تسخير سند به تجهيز قوا پرداخت و در سال 1153 ه . خان‌نشينهاى بخارا و خيوه را مجبور به تسليم نمود و پس از تسخير خيوه ( خوارزم ) سى هزار اسير ايرانى را آزاد كرد و به اسراى روسى اجازه داد به وطن خود بازگردند . آخرين سالهاى حكومت نادرى پس از فتح خوارزم ، نادر به سوى خان‌نشينهاى داغستان لشكر كشيد ، ولى در اين لشكركشى طرفى نبست و عدهء كثيرى از سربازان او در نتيجهء شدت سرما و گرسنگى جان سپردند . بعد از اين سفر ، نادر

--> ( 382 ) . همان ، ص 240 به بعد ( به اختصار ) . ( 383 ) . سرپرسى سايكس ، تاريخ ايران ، ترجمهء فخر داعى ، ص 378 . ( 384 ) . همان ، ص 879 . ( 385 و 386 ) . زندگى نادر شاه ، پيشين ، ص 216 به بعد .