مرتضى راوندى
359
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
نهاد و سردارانش بر سر حمل كردند و شاهان ، سران سپاه و بزرگان در جامهء نيلى به مشايعت او پياده روان شدند و پس از انجام مراسم سوگوارى او را نخست در مدرسهاى در روحآباد به خاك سپردند و بر در و ديوار مقبرهء او جامهها و زينتهاى فراوان بگستردند ، قنديلهاى سيم و زر چون ستارگان از آسمان قبهاش بياويختند ؛ از آن جمله قنديلى از زر ناب به وزن چهار هزار مثقال سمرقندى و ده رطل دمشقى به چشم مىخورد . پس از آنكه مقبرهء تيمور ساخته شد ، جسد او را به آنجا نقل كردند . عجيبتر از همه اينكه مشتى از بيخبران قبر اين مرد شقى و جنايتكار را مركز نذر و نياز و خواستن حاجتها قرار دادند و از روح پليد او در گشايش كارها استمداد مىجستند . » « 247 » مالسون « 248 » در كتاب تاريخ افغانستان در حق تيمور چنين مىنويسد : « تيمور مانند جد مادرى خود ، چنگيز ، تشكيلات خاصى داشت ، در درندهخويى با او برابر و در خيانت و پيمانشكنى از او برتر بود . هدفها و آرزوهاى وى گرچه دامنهء آرزوهاى چنگيز را نداشت ولى لا اقل به بىپروايى و جسارت چنگيز بود . » به نظر ولز : « هدف او ( تيمور ) برپا ساختن حكومتى مانند چنگيز بود ولى در اين كار كاملا شكست يافت . تباهى و شوربختى بگسترد ، تركان عثمانى و مصر را خراجگزار خود ساخت ، و پنجاب را ويران كرد و كشتارى هراسناك از پنجابيان كرد . در هنگام مرگش ( 808 ه . ) نامش لرزه بر اندامها مىافكند ، و در ايران تباهى و ويرانى و تنگدستى گسترد . » « 249 » تيمور در قساوت و بيرحمى دست كمى از چنگيز خان نداشت . در عين فعاليت ، عياش و خوشگذران بود و زنهاى متعدد داشت . كلاويخو در ساحل زرافشان هشت تن از آنها را ديده است . در دورهء پيرى نشاط جوانى را از دست نداده بود ، در خوراك و شراب افراط مىكرد و از بيرحمترين افراد بشر بود . در فتح قلعهء سبزوار دو هزار نفر را زنده لاى چينه كرد و از اجساد آنها مناره ساخت . از اين منارههاى مردهء انسان كلاويخو خود دو بار ديده است . در فتح اصفهان ، تيمور به بهانهء اينكه مردم از دادن ماليات امتناع كردهاند هفتاد هزار نفر را به خاك و خون كشيد و از كلههاى آنها مناره ساخت . بعد از تصرف بغداد ، به قول ابن عربشاه ، به بيست هزار سپاهيان خود دستور داد تا هريك دو سر را از تن مغلوبين ببرند . در سيواس چهار هزار نفر را زنده به خاك كرد . به پول و سكههاى طلا و نقره علاقهء فراوان داشت . گاه مردم متمكن را به سختى مورد شكنجه قرار مىداد تا از آنها زر و سيم به دست آورد . براى آنكه خوانندگان به جاهطلبى و توجه تيمور به مسائل اقتصادى و بازرگانى واقف گردند ، نامهء امير تيمور گوركان به شارل ششم پادشاه فرانسه را نقل مىكنيم . نامهء امير تيمور گوركان به شارل ششم پادشاه فرانسه در تاريخ محرم سال 805 هجرى ( اوت 1302 ميلادى ) امير تيمور نامهاى به شارل ششم پادشاه فرانسه ، نوشته كه ما عين آن را با توضيحات و اصطلاحاتى كه به اهتمام مستشرق فرانسوى ، سيلوستر دوساسى « 250 » ، به عمل آمده است ، ذيلا نقل مىكنيم :
--> ( 247 ) . نگاه كنيد به : ابن عربشاه ، عجايب المقدور ، ص 235 و 249 . ( 248 ) . Malleson ( 249 ) . كليات تاريخ ، پيشين ، ص 895 . ( 250 ) . Silvestre de Sacy