سياست جنگى مغولان سياست كلى مغولان در حمله به شرق نزديك ، ويران كردن شهرها و محو آثار تمدن بود . هرجا كه لشكريان مغول قدم مىنهادند ، هزاران تن از مردم بيگناه را نابود مىكردند و زنان و كودكان و پيشه‌وران را به بردگى مىبردند . در چنين شرايطى ، فئودالهاى ايران از اينكه عامهء مردم را براى مبارزه با فاتحان مسلح كنند هراسناك بودند . اكثريت اعيان و بزرگان به تسليم و سازش با مغولان تمايل داشتند . روستاييان پراكنده و بىسلاح بودند ، در عوض مردم شهرها ، و بويژه پيشه‌وران ، در برابر دشمن دليرانه ايستادگى مىكردند . هجوم چادرنشينان ، اعم از تازيان بدوى و يا تركان غز و غيره به سرزمينهاى زراعتى و كشاورزى اسكان يافته ، به طور كلى ، هميشه موجب ويرانى و فقر بوده ولى در موارد يادشده اين ويرانيها بدون نقشه صورت مىگرفت . اما چنگيز خان و سرداران او تخريب سرزمينهاى كشاورزى و شهرها و كشتار دسته - جمعى مردم را به طور متشكل عملى مىساختند . مبتكر اين شيوه شخص چنگيز خان بود و سبب اجراى اين سياست اين بود كه عدهء لشكريان مغول قليل بود و به حساب آكادميسين و . و . بارتولد از دويست هزار تجاوز نمىنمود ، و اين عده براى انقياد اراضى وسيعى كه چنگيز تسخير كرده بود ، كفايت نمىكرد . چنگيز خان مىخواست به وسيلهء كشتار دسته‌جمعى كسانى كه قادر به مقاومت بودند و استقرار شيوهء قتال و ارعاب ، اقوام مغلوب را مرعوب و ضعيف كند ، و از عصيان و شورش آنان عليه فاتحان جلوگيرى به عمل آورد . عده‌اى از اطرافيان و نزديكان چنگيز خان اين شيوه را تأييد نمىكردند . به طورى كه از منابع موجود برمىآيد حتى دو تن از فرزندان چنگيز خان ، جوجى و اوگدى ( اوكتاى ) مخالف اين روش بودند ، ولى اكثر فئودالهاى چادرنشين مغول روش چنگيزى را مىپسنديدند ، زيرا دزدى و غارت را به مقياسى كه تا آن زمان سابقه نداشته ، مجاز مىدانست و دست ايشان را در چپاول باز گذاشته بود . « 169 » بارتولد در تأييد اين مطلب مىنويسد : تمام افراد خاندان چنگيزى در اجراى سياست تخريبى با وى همداستان نبودند ، جوجى ( توشى ) آنچنان مفتون قبچاق شده بود كه خواست آن سرزمين را از خرابى و افلاس نجات دهد . وى به نزديكان خود گفت كه چنگيز خان عقل خود را از دست داده ، و الا اين همه سرزمينها و اقوام را به خاك و خون در نمىكشيد و نابود نمىساخت . بدين‌سبب او ( جوجى ) مىخواست پدر را به هنگام شكار به قتل رساند و با مسلمانان عقد اتحاد ببندد . جغتاى از اين نقشه خبردار شد و به پدر اطلاع داد و چنگيز خان فرمود تا در نهان جوجى را زهر دادند . « 170 »

--> ( 169 ) . همان ، ص 358 تا 359 . ( 170 ) . تركستان نامه ، پيشين ، ص 949 .