تكوين جامعهء طبقاتى بود ، و اسلام عاملى بود كه آن جريان و اتحاد سياسى را تسريع مىكرد . و گروه بالنسبه كوچك همراهان پيامبر ، اصحاب يا صحابه ، بعدها در عهد نخستين خلفا طبقهء اشراف جديد و قشر بالاى طبقهء نوين حاكمه را تشكيل دادند كه پس از فتوحات عرب به فئودال تبديل يافتند . در مدينه ، تفكيك قطعى مسلمانان از اهل كتاب صورت گرفت . اسلام كه نخست در مكه نهضتى توحيدخواه و شكل‌نگرفته و نوعى از « حنفا » بود ، مبدل به دينى مستقل گشت . در قرآن آمده است كه سخت‌ترين دشمنان مسلمانان ، همانا يهود و مشركان ( بت‌پرستان ) هستند و دوستان صميمى مسلمانان ، نصارى ( مسيحيان ) و راهبان ايشانند ( قرآن ، سورهء 5 ، آيهء 82 ) . ولى محمد ( ص ) در پايان دوران اقامت خويش در مدينه ، با مسيحيان نيز قطع رابطه كرد ؛ چه پيروان يهود و نصارى حضرت را به پيامبرى نمىشناختند . علاوه بر اين ، در همين ايام ، عده‌اى كه دعوى مسلمانى مىكردند ، در بين اوسيان و خزرجيان وجود داشتند كه ظاهرا اسلام آورده بودند ، ولى در نهان عليه پيامبر اقدام مىكردند و مىكوشيدند جامعهء اسلامى را از درون متلاشى سازند . اينان كه از طرف حضرت به عنوان منافقان مشهور شده‌اند ، هميشه در جامعهء اسلامى رخنه و خرابكارى مىكردند . » « 30 » قبل از آنكه به بحث خود در پيرامون مهاجرين و انصار پايان دهيم ، ذكر اين نكته ضرورى است كه در زمان خلافت عمر ، هجرت حضرت از مكه مبدأ تاريخ مسلمين قرار گرفت ؛ و اين اقدام ظاهرا به هدايت ايرانيان صورت گرفت . پس از استقرار محمد بن عبد اللّه ( ص ) در مدينه ، مهاجرين از حبشه به آن شهر روى آوردند . در همين ايام بود كه حضرت ، عايشه دختر ابو بكر را ، كه 9 ساله بود ، به عقد خود درآورد . در سال دوم هجرى پيشواى اسلام قبلهء مسلمين را از بيت المقدس به مكه تغيير داد و نماز و روزه در شمار فرائض مذهبى قرار گرفت . جنگ بدر پس از آنكه بنيان دعوت محمدى تا حدى استحكام پذيرفت ، وى در صدد اشاعهء آيين خود در بين كفار قريش برآمد ، و براى انجام نقشهء خود ، مرتبا عده‌اى را براى جاسوسى و كشف اطلاع از وضع عمومى دشمنان ميان قريش مىفرستاد . در سال دوم ، حضرت 9 تن از ياران خود را به يكى از منازل نزديك مكه به همين نيت مأمور كرد ، و ايشان بر يكى از كاروانهاى قريش حمله بردند و پس از غارت اموال آنها با دو تن اسير و مقدارى غنايم به مدينه بازگشتند . هريك از جنگهايى را كه حضرت بدينسان با كفار قريش انجام داد ، غزوه يا جنگ مقدس مىگويند ، و مجموع اين مبارزات ، كه براى اشاعهء اسلام و كسب ثروت صورت مىگرفت ، به عنوان غزوات خوانده مىشود ، و غازى به كسى اطلاق مىشد كه در راه مبارزه با كفر به جنگ برخيزد .

--> ( 30 ) . اسلام در ايران ، پيشين ، ص 26 به بعد ( به اختصار ) .