اقليمى كه در آن زيست مىكردند ، از عمامه ، لباده ، قبا ، شلوار ، پيراهن ، جبه ، جوراب و نعلين و كفش استفاده مىكردند . رجال دولتى در آن عصر براى شركت در مجالس بزم و عيش لباسهاى رنگين زرد ، سرخ و سبز بر تن مىكردند ، جامهء خود را با عطرهاى گوناگون خوشبو مىساختند . اشراف عرب ، اسب‌سوارى ، فصاحت ، و عطر زدن را شرط زندگى مىدانستند . خضاب پيش از اسلام به ندرت معمول بود ولى پس از آشنايى اعراب با ملل شرق ، خضاب سخت معمول شد چنان كه « با زعفران ، خضاب زرد و با حنا خضاب سرخ و با رنگ ، خضاب سياه و با گوگرد ، خضاب سفيد صورت مىگرفت ! نخستين كسى كه ريش خود را با زعفران زرد كرد جرير شاعر بود . حسان بن ثابت سبيل و موهاى اطراف دهان خود را با حنا قرمز مىكرد و باقى ريش را سفيد مىگذارد . . . زنان هم خضاب مىكردند . » « 51 » اعراب نه تنها در خوراك و پوشاك روش ديرين را فراموش كردند بلكه در ساختن مسكن نيز از ملل متمدن تقليد كردند . عمر در دوران قدرت خود به مردم اجازهء زراعت نمىداد و نمىخواست جامعهء عرب بافرهنگ و تمدن قرون وسطايى آشنا شود ، ولى تاريخ علىرغم آرزوى عمر و همفكران او كار خود را كرد و اعراب بيابانگرد به تدريج با تمام مظاهر فرهنگ شرقى آشنا و مأنوس گرديدند . در زمان فاطميان ، شهر قاهره وسعت و ابهت فراوان پيدا كرد . مقريزى مىنويسد كه در فسطاط ( غير از قاهره ) صد هزار خانه بود . در بعضى خانه‌ها صد يا دويست نفر مىزيستند زيرا هر خانه از شش يا هفت طبقه تشكيل يافته بود . . . به قول مقريزى بغداد آن روز سه برابر قاهره خانه داشته . در زمان سلطان صلاح الدين ايوبى ، فسطاط و قاهره به هم متصل شدند . ديگر از شهرهاى مهم قرون وسطى شهر قرطبه در اندلس قابل توجه و شايان ذكر است . در اين شهر خانه‌ها ، كاخها ، باغها و مسجدها و گرمابه‌هاى فراوان ساخته بودند . « بناهاى قرطبه و اطراف آن مكرر سرشمارى شده و خلاصهء سرشماريها به قرار زير است ! خانه‌هاى عادى 000 ، 113 ، كاخهاى بزرگ 430 ، عمارات رجال دولت 6300 ، مسجدها 3873 ، گرمابه‌ها 900 ، جمع كل بناها 124503 » « 52 » در دورهء عباسيان نيز ساختن ابنيهء مجلل و كاخها و قصرهاى مجلل سخت معمول بود كه نمونهء آن « قصر التاج » است . المتقدر در اول قرن چهارم هجرى ، كاخ و باغ بسيار زيبايى پديد آورد كه آن را دار الشجره ( سراى درخت ) مىخواندند . در اين كاخ درختى از زر و سيم ساخته بودند كه ميان درياچهء بزرگى جلو ايوان كاخ قرار داشت . اين درخت هشت شاخهء بزرگ از زر و سيم داشت و بر هر شاخهء آن شاخه‌هاى كوچك ديگرى از زر و سيم ساخته بوند و روى شاخه‌هاى كوچك ، ميوه‌هاى گوناگونى از جواهر رنگارنگ ديده مىشد . بعلاوه از پرندگانى زرين و سيمين صداى سوت و آواز و چهچه برمىخاست و در طرف راست و چپ درياچه مجسمهء پانزده سوار بود كه لباس حرير پوشيده و شمشير در كمر داشتند و چنين به نظر مىرسيد كه به جنگ يكديگر مىشتابند . معز الدولهء ديلمى قصرى در بغداد ساخت كه يك ميليون دينار خرج

--> ( 51 ) . همان ، ص 113 . ( 52 ) . همان ، ص 123 .