مطالعه در تاريخ تمدن و حيات اجتماعى ايران ، از حدود يك قرن پيش ، ابتدا به وسيلهء خاورشناسان و بعدها در جريان انقلاب مشروطيت به همت عده‌اى از ايرانيان ، آغاز ، و قدمهايى در راه روشن كردن قسمتهايى از تاريخ اجتماعى ايران برداشته شد . اين فكر و تلاش مقدس از نيم قرن پيش ، قوت گرفت و بخصوص در سالهاى اخير ، كوششهاى ثمربخش‌ترى در اين زمينه‌ها صورت پذيرفت و با سعى و كوشش جمعى از فضلاى معاصر ، نه تنها در مسائل مختلف تاريخى و اجتماعى ايران بطور مجزا ، كتابها و رساله‌هايى منتشر شد ، بلكه بسيارى از مهمترين كتب تاريخى كه به همت مستشرقين نوشته شده است و بعضى از سفرنامه‌هاى جهانگردان خارجى ، كه مبين جلوه‌هايى از زندگى اجتماعى ايرانيان است ، توسط مترجمين ذيصلاحيت ترجمه شد و در دسترس عموم قرار گرفت . و با فراهم شدن اين مقدمات تا حدى زمينه براى تأليف و تدوين تاريخ اجتماعى و اقتصادى ايران فراهم گرديد . ابتدا نظر نگارنده اين بود كه تاريخ اجتماعى ايران را بطور مستقل و بدون توجه به اوضاع اجتماعى ديگر ممالك همعصر ، مورد مطالعه قرار دهد ، ولى در عمل دريافت كه اتخاذ اين روش براى خوانندگان سودمند نيست ، حق مقام را ادا نمىكند و ارزش حقيقى قوم ايرانى را در بين اقوام و ملل جهان آشكار نمىسازد . همانطور كه در زندگى اجتماعى ، فقط از راه مقايسه مىتوان به ارزش و مقام يك فرد پىبرد ، در تاريخ ملل نيز فقط از راه سنجش و مقايسهء جنبه‌هاى مختلف يك ملت در يك دورهء تاريخى با ديگر ملل همعصر ، مىتوان كمابيش به مقام و موقعيت اجتماعى ، اقتصادى ، علمى و هنرى آن ملت آشنا گرديد . علاوه‌براين بايد توجه داشت كه در دورهء هخامنشيان ، اشكانيان و ساسانيان يعنى در حدود ده قرن تمام يا قسمتهايى از خاك بعضى از ملل متمدن باستانى ( نظير بابل ، كلده ، آشور ، مصر ، هندوستان و يونان ) چندى جزو قلمرو شاهنشاهى ايران بوده و خواه‌وناخواه حكومت جوان و نورسيدهء ايران از دورهء هخامنشيان به بعد تحت تأثير تمدن و فرهنگ و سازمانهاى سياسى و اقتصادى و قضايى كشورهاى سابق الذكر قرار گرفته است . غير از آنچه گفتيم ، مطالعهء اجمالى در حيات اجتماعى و تاريخ تمدن ديگر ملل باستانى و آشنايى با آثار و افكار آنها ، براى جلوگيرى از رشد افكار ناسيوناليستى نيز سودمند است . براى آنكه نسل جوان ايران ، هنگام ارزيابى تمدن و فرهنگ و مفاخر ملى خود ، دستخوش توهمات بىاساس نشود و ضمن مباهات به گذشتهء خويش ، حيات افتخارآميز سياسى ، اجتماعى و فلسفى ديگر ملل جهان را ناديده نگيرد ، در اين كتاب سعى شده است بانهايت اختصار بعضى از خصوصيات سياسى ، اقتصادى ، هنرى و فلسفى پيشرفته‌ترين ملل باستانى را از نظر خوانندگان بگذرانيم . بدون ترديد ، هرايرانى منصفى ، پس از مطالعه در آثار و افكار ديگر ملل جهان ، و وقوف به مقام حقيقى ايرانيان در جامعهء ملل باستانى ، افكار غلط و انحرافى را رها خواهد كرد و بجاى آنكه همواره به عقب برگردد و به گذشته بنگرد و مفاخر ديرين را به ياد آورد ، به وضع موجود و آيندهء ميهن خود خواهد انديشيد و براى حل مشكلات اقتصادى و اجتماعى كنونى چاره‌جويى خواهد كرد . بارى ، چنان كه يادآور شديم مطالعه و تحقيق در تاريخ اجتماعى ايران به تازگى آغاز شده است و متأسفانه تاكنون هيچيك از فضلا و دانشمندان ذيصلاحيت معاصر بطور منظم در اين راه دشوار قدمى برنداشته‌اند . نگارنده با آنكه بهيچوجه در خود اهليت و شايستگى اقدام به چنين كار خطيرى را نمىديد صرفا ، براى تحريك و برانگيختن ذوق و ارادهء فضلا و كارشناسان معاصر ، نخستين قدم را در اين راه برداشت و تاريخ اجتماعى ايران را از آغاز تا ظهور نهضت مشروطيت در هشت مجلد به رشتهء تحرير آورد . اكنون پس از 27 سال مطالعهء مداوم ، جلد اول تاريخ اجتماعى ايران ( از آغاز تا ظهور نهضت اسلامى ) كه در اسفندماه 1340 چاپ اول و در ارديبهشت 1347 چاپ دوم آن منتشر شده بود ، بار ديگر با اصلاحات و تغييرات فراوان به اهتمام مؤسسهء انتشارات امير كبير طبع و منتشر مىشود . در چاپ اخير ، با استفاده از آخرين مطالعات و تحقيقات شرق‌شناسان ، و با توجه به منابع و اسناد جديد ، تاريخ اجتماعى و