معمارى ، سفال لعابدار و اسبابهاى تجملى ، يكتاپرستى و تك‌همسرى ، اسباب آرايش و جواهرات ، نرد و شطرنج ، ماليات بر درآمد ، استفاده از دايه ، و شرابخوارى و چيزهاى فراوان ديگرى ، براى نخستين‌بار پيدا شده و رشد كرده است و فرهنگ اروپايى و امريكايى ما در طى قرون از راه جزيرهء كرت و يونان و روم از فرهنگ همين خاور - ميانه گرفته شده است . « آرينها » خود واضع و مخترع تمدن نبودند بلكه آن را از بابل و مصر به عاريت گرفته‌اند و يونانيان نيز سازندهء كاخ تمدن به‌شمار نمىروند ، زيرا آنچه از ديگران گرفته‌اند بمراتب بيش از آن است كه از خود برجاى گذاشته‌اند . يونان در واقع همچون وارثى است كه ذخاير سه‌هزار سالهء علم و هنر را ، كه با غنائم جنگ و بازرگانى از خاورزمين به آن سرزمين رسيده ، بناحق ، تصاحب كرده است . با مطالعهء مطالب تاريخى مربوط به خاور نزديك و احترام گذاشتن به آن در حقيقت ، وامى را كه نسبت به مؤسسان واقعى تمدن اروپا و امريكا داريم ، ادا كرده‌ايم . « 4 » تمدنهايى كه در سواحل دجله و فرات پديد آمدند . سرزمين عراق كه سابقا به نام بين النهرين خوانده مىشد از روزگار قديم زادگاه تمدن و فرهنگ درخشانى بوده است . در اين منطقهء تاريخى حكومتهايى به نام سومر ، اكد ، بابل ، آشور و كلده ، بنوبت ، روى كار آمده و آثارى از فرهنگ و تمدن خويش برجاى گذاشته‌اند . همچنين در گذشتهء خيلى دور ، چنان كه اشاره كرده‌ايم ، در حوزهء رود كارون حكومت عيلام كه شامل اهواز ، لرستان و پشتكوه و كوههاى بختيارى است ، پديد آمده و پايتخت آن شهر شوش بود . قبل از آنكه از تمدن و فرهنگ ممالكى كه در سواحل دجله و فرات رشد كرده و تكامل يافته‌اند سخن بگوييم بار ديگر يادآور مىشويم كه در كشور شوش كه يهوديان آن را « عيلام » يا « آلام » مىخوانند در روزگار قديم ملتى مىزيسته كه نژاد و منشأ آن بر ما كاملا روشن نيست و در همين ناحيه است كه باستانشناسان فرانسوى به آثارى انسانى دست يافته‌اند كه قدمت آن به بيستهزار سال پيش مىرسد و نيز مدارك و اسناد و آثارى در اين منطقه پيدا كرده‌اند كه قدمت آن به 4500 سال قبل از ميلاد مىرسد ؛ و چنان كه ضمن تاريخ عيلام گفتيم ، به حكم اين آثار مردم اين منطقه با سلاح و افزارهاى مسى آشنايى داشتند ، زمين را مىشكافتند ، جانوران را اهلى مىكردند ، خطنويسى دينى ، اسناد بازرگانى و آينه و زيور بين آنان معمول بود و حوزهء بازرگانى آنان از مصر تا هند امتداد داشت . در ساختن ظروف گلى و گلدانهاى زيبا با خطوط هندسى و تصاوير زيباى جانوران و گياهان ، مهارت داشتند . مردم اين سرزمين قبل از ساير ملل باستانى نخستين چرخ كوزه‌گرى و اولين چرخ ارابه را كه براى انسان ، حياتى و سودمند است به وجود آوردند . پادشاهان اين سرزمين در دوران كشورگشايى خود به فتح سومر و بابل توفيق يافتند ولى اين وضع دوام نيافت و ديرى نگذشت كه عيلام خود به تصرف سومر و بابل درآمد . اكنون ببينيم سومريان

--> ( 4 ) . تاريخ تمدن ( كتاب اول - بخش اول ) پيشين ، ص 176 .