مخصوص ساكنان ماد بوده ، ديده مىشود . . . پاپوش مخصوص ايشان موزه‌هاى نرم و نوك برگشته بود . . . در آغاز هزارهء اول قبل از ميلاد نيزه و سپر مربع جزو سلاح عادى ماديها بود . بعدها تسليحات ايشان تا حدى متنوع گشت و از آن جمله شمشير كوتاه . . . به ديگر سلاحهاى جديد ايشان افزوده شد . چنان كه مىدانيم اسب ثروت عمدهء قبايل ماد بود . هنوز از زين و لگام اطلاعى نداشتند و سوار ، بر غاشيه مانندى مىنشست . و زين و برگ كاسى و مادى داراى ويژگيهايى بود . از خيش و بستن گاو به آن ، چنان كه به‌جاى خود متذكر شديم ، در هزارهء دوم و حتى هزارهء سوم قبل از ميلاد اطلاع داشتند . در قسمت پيشه‌ها ، هنرنمايى برمفرغ و آهن به درجهء عالى رسيده بود . . . سنگتراشى و صنعت سفالينه‌سازى و محتملا نساجى نيز پيشرفت كرده بود . راجع به فرهنگ معنوى . . . مسلما در هزارهء اول قبل از ميلاد خط و كتابت در سرزمين ماد وجود داشته . . . در مورد ماد مركزى و شرقى موضوع پيچيده است . . . به هرتقدير ، ايشان در قرن هفتم ق . م . داراى خط و كتابت بودند ، و اين خط همان است كه امروز « خط باستانى پارسى » يا خط هخامنشى رديف اول مىخوانيم ؛ ولى در واقع ، از لحاظ اصل و منشأ ، مادى مىباشد . « 110 » به عقيدهء ويل دورانت : اين دولت مستعجل فرصتى پيدا نكرد كه بتواند در بناى مدنيت سهم بزرگى داشته باشد ؛ تنها كارى كه كرد آن بود كه راه را براى فرهنگ و تمدن ايرانى باز و هموار ساخت . ايرانيان ، زبان آريايى و الفباى سىوشش حرفى خود را از مردم ماد گرفتند و همين مادها سبب آن بودند كه ايرانيان به‌جاى لوح گلى ، كاغذ پوستى و قلم براى نوشتن به كار بردند ، به استعمال ستونهاى فراوان در ساختمانها توجه كردند . قانون اخلاقى ايرانيان ، كه در زمان صلح صميمانه به كشاورزى بپردازند و در جنگ متهور و بىباك باشند و نيز مذهب زرتشتى ايشان ، و اعتقاد به اهورامزدا و اهريمن ، و سازمان پدرشاهى يا تسلط پدر در خانواده ، و تعدد زوجات و مقدارى از قوانين ديگر ايران از شدت شباهت ، با قوانين ماد با هم و يك جا ذكر مىشوند . « 111 » « دين در ايدئولوژى و معتقدات مشرق باستانى عامل بارزى بوده است . دين ماديها در هزارهء اول قبل از ميلاد مبتنى بر اعتقاد بر خدايان و بتها بود . در سرزمينهاى غربى ماد از تصاوير ابليسان عجيب الخلقه‌اى كه نيمه‌دد و نيمه‌آدمى بوده‌اند و حيوانات عجيب تخيلى كه بدن شير و بال عقاب و غيره داشته‌اند . » « 112 » مىتوان بر انديشه‌هاى مذهبى آنان پىبرد . ظاهرا كيش كاسيان و معتقدات بابليان در افكار ماديها آثارى گذاشته است .

--> ( 110 ) . تاريخ ماد ، پيشين ، ص 447 . ( 111 ) . تاريخ تمدن ، ( كتاب اول ، بخش اول ) پيشين ، ص 516 . ( 112 و 113 ) . تاريخ ماد ، ص 455 و 464 .