كردند . همهء ايران غربى در اين زمان متشكل و متحد شده بود و نخستين شاهنشاهى در زير فرمان سلاطين عيلام به وجود آمده بود . در اين دورهء پيروزى ، كتيبه‌ها را غالبا به زبان و خط عيلامى مىنوشتند و در زمينه‌هاى هنرى ، چنان كه خواهيم گفت ، پيشرفتهايى حاصل آمد . ولى در پايان هزارهء دوم قبل از ميلاد « بخت‌نصر » ، پادشاه بابل ، پس از تلاشهاى متعدد ، سرانجام عيلام را شكست داد ، شوش را متصرف شد و مجسمهء ماردوك را بار ديگر به معبد اصلى بازگردانيد و نام عيلام قرنها به دست فراموشى سپرده شد . ولى فعاليت اجتماعى و اقتصادى در نجد ايران همچنان دوام يافت و مطالعات گرانقدر دكتر گيرشمن در ناحيهء سيلك و گيان معرف پيشرفت هنرمندان آن دوران در ساختن انواع ظروف گلى منقوش و ديگر آثار هنرى است . وضع اقتصادى گيرشمن مىنويسد : ظهور عهد مفرغ ، كه در ايران در حدود دو هزار سال قبل از ميلاد وقوع يافت ، به نظر مىرسد كه موجب تغييرات مهم در اقتصاد اين ناحيه شده باشد . مراكز روستايى ، كه مىتوانيم آنها را از آخر عهد حجر متأخر مشاهده كنيم ، توسعه يافت ؛ اما آنها هرگز به اهميت شهرهاى مغرب نرسيدند ، و اقتصاد آنها نسبت به مراكز شهرهاى بزرگ ، بابل آسياى صغير ، و مصر عقب‌مانده تلقى مىشود . البته عيلام مستثنى است . وضع نجد و اشكال ارتباطات داخلى را محققا بايد علل درجه دوم براى وضع ايران در آن زمان محسوب داشت و در حقيقت ، كمى آب كه مانع توسعهء فلاحت مىگرديد و وضع آب و هوا و شرايط طبيعى كه غالبا زندگى بدوى يا نيمه‌بدوى را تحميل مىكرد در درجهء اول اهميت قرار دارند . اما در هزارهء دوم ، ايران كمتر از سابق از دنيا مجزا ماند . در اين دوره مملكت مذكور وارد زندگى اقتصادى آن عهد شد و بر اثر منابع زيرزمينى خويش ، به حد وسيع ، در اقتصاد مدنى ممالك غربى شركت كرد . درهرحال ، تجارت تحت شرايط مشكل انجام مىگرفت ، بازرگانان ثروتمند براى رهبرى تجارت خود ، غالبا مجبور بودند در نواحى آشفته و ناامن سفر كنند و در نتيجه براى احتراز از مخاطرات مىبايست سرمايهء خود را به دست سلاطين ، نجبا و روحانيان به كار اندازند . آنان منافع سرشارى از آن سرمايه به دست مىآوردند و بازرگانان را ريزه‌خوار خوان خويش مىكردند . نيز در اين عهد بازرگانان دوره‌گردى بودند كه فلزات كهنه و مستعمل را مىخريدند و به عنوان گدازگر و آهنگر به كار مىپرداختند . عده‌اى از اين متخصصان بر اثر انتقال به مناطق مختلف . مصنوعات خود را در نواحيى كه پيشتر هرگز با آنها تماس نداشتند ، حمل مىكردند . اختراع مفرغ ، موجب تكميل روش ايجاد و تحصيل اشياء فلزى گرديد و تقاضاى مواد خام روزافزون شد . اين سرچشمهء ثروت ، ايران را به عنوان يكى از مهمترين تهيه‌كنندگان مس ، قلع ، سرب ، چوب ، و سنگ ، لايق دخول در جمع ملل كرد . سابقا همسايگان غربى تنها مشترى وى بودند اما در اين زمان هند نيز داخل دايرهء مشتريان وى گرديد . بدين وجه ، روابط تجارتى ايران رو به تزايد گذاشت ؛