مرتضى راوندى
112
تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )
كوچكى از آهن در قبور سلطنتى عور مربوط به 2950 ق . م . كشف گرديد و در هرم خئوپس اسباب و ابزار آهنى به دست آمده است . ولى در آن روزگار آهن بسيار كمياب و گرانبها بود ، بطورى كه در شهر بابل در زمان سلطنت حمورابى ( سال 2000 ق . م . ) قيمت آهن هشتبرابر بيش از نقره و معادل سهربع قيمت طلا بود زيرا در آن دوره تهيهء مس و مفرغ بمراتب آسانتر از تهيهء آهن بود . براى ذوب كردن مس و جدا كردن آن از سنگهاى معدنى 1083 درجه حرارت كافى بود ولى آهن فقط در 1535 درجه حرارت ذوب مىشود و قبايل هىتيت كه درصد كيلومترى شرق آنكارا زندگى مىكردند با اصول فنى اولين انواع كورههاى مرتفع را به وجود آوردند و موفق شدند با مقياس بزرگ ، مواد آهنى را به نقاط مختلف صادر نمايند . باستان - شناسان توانستند در قصور سلطنتى « خورساباد » بيش از 160 تن اسلحه و اسباب و ابزار آهنى جمعآورى كنند . به اين ترتيب آهن بسرعت در مصر و بالكان و هند معمول گرديد . از مواد آهنى ، نخست براى فعاليتهاى جنگى استفاده مىكردند ولى كمكم از اين مادهء ارزنده و سودمند براى تهيهء لوازم و كارهاى خانه نيز بهرهبردارى كردند . در همان ايامى كه در شهرهاى بابل و « تب » اشياء هنرى و همهگونه وسايل آسايش وجود داشت ، يونان تنها نقطهء درخشان در خاك اروپا بود . در ساير نقاط اين قاره مردمى كشاورز در كلبههاى حقير زندگى مىكردند . اين بود سير فنون و صنايع و اختراعات ملل جنوب غربى آسيا قبل از طلوع تمدن يونان و روم . » « 20 » نتايج استعمال آهن استعمال روزافزون آهن موجب تغييرات مهمى در حيات اقتصادى و اجتماعى ملل گرديد . با اينكه « هيتيان » و حكمرانان « ميتانى » در قرن پانزدهم قبل از ميلاد ، و مصريان در قرن چهاردهم ق . م . آهن را مىشناختند ، معهذا تا قرن هفتم قبل از ميلاد از اين فلز سودمند استفادهء شايانى نمىكردند . ظاهرا از قرن هفتم ق . م . صنعتگران به اهميت و ارزش آهن پىبردند و بيش از پيش از اين فلز در فعاليتهاى كشاورزى و جنگى استفاده كردند و چون نيرو و مقاومت آهن از آلات و ادوات مسى و مفرغى بمراتب بيشتر است ، كشاورزان با استفاده از گاوآهن و بيل و كلنگهاى آهنى موفق گرديدند كه زمينهايى را كه سابقا باير و غير مسكون بود ، به زير كشت درآورند . يكى از مراكز صدور آهن ، مناطق شمالى ايران و كشورهاى هممرز آن بوده . استعمال آهن وضع دنياى كهن را دگرگون كرد و اين تغيير شكل به قول گيرشمن از اسپانيا تا چين مشهود بود و ايران در اين ميان در جنبش تجارتى كه دامنهء آن از گل و برتانى ( در فرانسه كنونى ) تا هند و آسياى مركزى و چين كشيده شده بود ، شركت مىكرد . با اينكه مردم اين دوران كمابيش به ارزش صنعتى آهن پىبرده بودند بايد بدانيم كه مس و مفرغ تا مدتى دراز مورد استفادهء مردم بود . در قرون اول هزارهء اول قبل از ميلاد ، در گورستان سيلك ، در قبر طبقات حاكمه ، ضمن اشياء ، نوعى آلات و ابزار آهنى نيز ديده مىشود . فهرست غنايم آشوريان نشان مىدهد كه وزن آهنآلاتى كه از شهرهاى ايران حمل كردهاند هرگز به پايهء
--> ( 20 ) . تاريخ صنايع و اختراعات ، پيشين ، ص 63 و 64 ( به اختصار ) .