آلات مسى نمىرسد . درميان كشورهاى مجاور ايران ، آشور معدن آهن نداشت و به اين فلز و ساير فلزات نيازمند بود . علاوه بر آلات فلزى ، مردم آشور به اسب كه عامل مهمى در فعاليتهاى رزمى به‌شمار مىرفت ، احتياج داشتند . همين عوامل و نيازمنديها موجب پيدايش سياست تجاوزكارانهء آشور نسبت به ايران گرديد . آشوريان در طى محاربات خود با ايران غير از گرفتن اسير ، به غارت كردن و سوختن شهرها و اخذ ذخاير فلزى و حمل اسبان و چهارپايان مبادرت مىكردند . استفاده از فلزات در فعاليتهاى اقتصادى و جنگى ، به كار گماشتن چرخ ، ارابه و گاو - آهن و استفاده از خر و چهارپايان ديگر در كار باربرى سبب گرديد كه محصول روستاها بيش از پيش فزونى يابد . علاوه‌براين ، ايجاد ترعه‌ها و جلوگيرى از طغيان رودها و زهكشى باتلاقها و آبيارى مناطق خشك و به كار بردن كود در كارهاى كشاورزى نه تنها از خطر قحطى و گرسنگى تا حد زيادى كاست بلكه سبب گرديد كه كشاورزان علاوه بر مصرف عادى خود مقدار زيادى محصول اضافى ذخيره كنند . بطورى كه گوردون چايلد نوشته : بموجب مداركى كه از هزار و پانصد سال پيش از ميلاد در دست است ، يك زمين جوكارى هشتاد و شش مرتبه بيش از آنچه در آن كشت شده بود حاصل مىداد و كشاورزان به اين ترتيب مىتوانستند علاوه بر مصرف خويش مقدار زيادى محصول ذخيره داشته باشند ؛ منتهى مواد اوليه براى تهيهء تجهيزات و لوازم زندگى در دسترس آنها نبود . در گلهاى رسوبى ، سنگ و سيلكس وجود نداشت و مجبور بودند چوب و سنگ ساختمان را نيز از خارج وارد كنند . خوشبختانه رودها وسيلهء آسان و ارزانى براى حمل اين قبيل مواد از نواحى شمالى و كشورهاى آن سوى خليج‌فارس محسوب مىشد و چون درهرحال وارد كردن مواد اوليه براى ساخت تبر و كارد ضرورت داشت ، ظاهرا مردم ، تهيهء مس را كه محكمتر از سنگ و سيلكس بود نزديكتر به صرفه مىدانستند و از اين فلز استفاده مىكردند . لوازمى كه اين پيشقدمان تمدن در سومر به كار مىبردند شبيه به لوازمى است كه در روستاهاى ايرانى عصر مفرغ يا در دهكده‌هاى حلفى سوريه و آشور مورد استفاده بود . . . « 21 » هر مدينه بوسيلهء حصارى از خشت و خندقى محصور مىشد و نخستين‌بار در داخل اين حصار ، مردم ، دنيايى مخصوص و متعلق به خود داشتند كه تا اندازه‌اى از مخاطرات مصون بود . هر شهر در سايهء كوشش اجتماعى نسلها در وسط منظره‌اى از باغ و مزارع و چراگاهها قرار داشت . در اين دوره مدينه از لحاظ وسعت هم ، با دهكدهء سابق ، اختلاف بسيار داشت . گرچه مقايسهء آن با لندن و نيويورك بيمعنى است ، باز هم معرف عظمت

--> ( 21 ) . سير تاريخ ، پيشين ، ص 82 .