چنان شد كه در زمان هيچ ملكى نبود كافر و مسلمان آسودند . اندر ماه رجب قصد ترمذ و چغانيان كرد ، « 1 » و آن ديار را بگشود و اندر ربيع الآخر به خراسان باز رسيذ و اندر ثمان و ستين و اربعمايه « 2 » قصد اران « 3 » كرد . بلاد اران و شروان و دربند « 4 » و تفليس را بطاعت آورد اندر سنه احدى و سبعين [ و اربعمايه ] « 5 » ببلخ « 6 » و ولوالج « 7 » رفت . برادرش مخالفت كرده بود . صلحى در ميان ايشان شد . بازگرديذ « 8 » چون باصفهان رسيد برادرش تكش عاصى شد از جمادى الاولى سنه خمس و سبعين و اربعمايه « 9 » از جيحون گذر كرد . قصد ما وراء النهر كرد چون به سمرقند فروذ آمذ خان سمرقند احمد خان بن خضر خان « 10 » برادرزادهء تركان خاتون « 11 » عظيم ظالم بوذ ، خلايق ازو در

--> ( 1 ) . اصل : قصد ترمذ كرد و چغانيان كرد . ( 2 ) . 468 ه . ق . ( 3 ) . در شمال رود ارس واقع است . جغرافىنويسان قديم عرب اران را به صورت « الران » مىنوشتند و اران تلفظ مىكردند تا آن را معرب كرده باشند . كرسى اين ايالت در قرن چهارم ه . ق بردعه بود . لسترنج ، جغرافياى تاريخى ، ص 157 . ( 4 ) . شهرى در جنوب شرقى داغستان ، كنار درياى خزر . ( 5 ) . 471 . ( 6 ) . بلخ : ملقب به « ام البلاد » چهارمين ربع خراسان است . يعقوبى گويد : شهر بزرگ خراسان است . مقدسى گويد : در كتابهاى ايرانى آن را « بلخ باشكوه » ناميده‌اند و مسعودى ذكر نموده كه آتشكده‌اى داشت بنام نوبهار از بزرگترين آتشكدهء گبران ، در سال 617 ه . ق ، شهر بلخ پايمال لشكريان مغول گرديد و امروزه بلخ از شهرهاى مهم افغانستان است و مزار شريف كه گويند قبر حضرت على ( ع ) است در آنجا مىباشد . لسترنج ، جغرافياى تاريخى صص 448 - 446 . ( 7 ) . اصل : ولخ ؛ والوالج ( ولوالج ، ورواليز ، ورواليج ) ، ابن حوقل و ديگر جغرافىنويسان گويند : در قرن 4 شهرى بزرگ بوده است ولى امروزه محلى به اين اسم وجود ندارد . اما با توجه به مطالبى كه در كتاب مسالك ذكر شده به محل « قندز » بسيار نزديك بوده است و ياقوت اشتباها آن را بنام وزوالين ضبط نموده است . لسترنج ، جغرافياى تاريخى ، صص 455 - 454 . ( 8 ) . اصل : باز كرديد . ( 9 ) . 475 ه . ق . ( 10 ) . وى وليعهد پدر بود . سلطان ملكشاه در سال 482 ه . ق به ما وراء النهر رفته او را به چنگ آورد و مقيد به اصفهان نزد تركان خاتون روانه داشت و بار ديگر ملكشاه او را به سلطنت آنجا فرستاد . آخر در سال 488 ه . ق به تهمت الحاد كشته شد . غفارى قزوينى ، قاضى احمد ، تاريخ جهان‌آرا - انتشارات حافظ . ص 164 . ( 11 ) . تركان خاتون زن سلطان ملكشاه و دختر خان تركستان بود كه او را طمغاج خان مىگفتند . وى با