داشتند . فتح مكه و مدينه و گسترش نفوذ آنان به سمت « بين النهرين » و تهديد « بغداد » - يكى از مهم‌ترين مراكز تجارى بين النهرين - عثمانىها را نگران ساخت . پاشاى مصر براى حل اين مشكل به اقدامات نظامى عليه وهابىها دست زد اما سرانجام موفقى نداشت . مسئله وهابىها در روابط خارجى ايران ، از شروع دورهء اول جنگ‌هاى ايران و روسيه به شدت تأثير پذيرفت و فتحعلى شاه نتوانست دخالت مؤثرى در امور عتبات عاليات كند . همه اين رويدادها نشان از تأثيرگذارى سياسى وهابىها در امور منطقه و خليج فارس دارد ؛ تأثيراتى كه طى دو قرن اخير كم و بيش خود را نشان داده‌اند و از اين نظر مىتوان قدرت آنان را كه به تشكيل حكومت عربستان سعودى انجاميد ، يكى از عوامل مؤثر منطقه‌اى در معادلات سياسى به شمار آورد . استقرار كامل قدرت آل سعود در كرانه‌هاى خليج فارس و توسعه تبليغات دينى آنان در سواحل ايران و عمان نشان‌دهندهء شكل‌گيرى موقعيتى جديد در خليج فارس در نيمه اول قرن نوزدهم ميلادى است . نفوذ مؤثر و تدريجى آل سعود در ميان طوايف و قبايل اين منطقه توازن قواى پيشين را تغيير داد و موقعيت سياسى نوينى را در خليج فارس به وجود آورد . اين تغييرات از چنان اهميتى برخوردار بودند كه آثار و ردپاى حضور « وهابيون » تحت زعامت آل سعود در تمامى حوادث و رويدادهاى مهم قرن مشاهده مىشوند . جزئيات اين تأثيرات در بخش‌هاى بعدى و به ويژه در بررسى محتوايى اسناد مشخص‌تر خواهد شد . ( 3 ) توسعهء قدرت سلاطين مسقط در خليج فارس پيش از اين در بخش « بندر عباسى و مسقط ، رقابتى پنهان و آشكار » توضيح داده شد كه جابه‌جايى قدرت سياسى در عمان از خاندان « يعاربه » به « آل بو سعيد » در سال 1164 ق . / 1750 م . يكى از مهم‌ترين رويدادهاى اين منطقه محسوب مىشود . سلاطين بو سعيدى در عمان با پيش گرفتن سياستى واقع‌گرايانه توانستند به تدريج قدرت خود را به ديگر نواحى توسعه دهند و نهايتا در زمان « احمد بن سعيد » با تغيير پايتخت از نواحى داخلى به ساحل اقيانوس هند - مسقط - موقعيت خود را به منزلهء يك نيروى دريايى مؤثر در منطقه تثبيت كنند . انتخاب « مسقط » به پايتختى و سرمايه‌گذارى سلاطين بو سعيدى در توسعه توانمندى دريايى و گسترش امكانات حمل و نقل و ايجاد شرايط مناسب اقتصادى و اعطاى تسهيلات براى رونق صادرات و واردات موجب شد تا در اواخر نيمه دوم قرن هجدهم ميلادى ، « مسقط » به يكى از مراكز عمده و كانون‌هاى اصلى مبادلات اقتصادى در اقيانوس هند و خليج فارس تبديل شود . همزمان با سلطنت « آقا محمد خان » و فتحعلى شاه قاجار بين سال‌هاى 1200 تا 1250 قمرى - دورانى كه حكومت ايران به شدت درگير مسئله جنگ با روسيه و مقابله با توسعه‌طلبى آنها در بخش‌هاى شمالى بود - سلاطين مسقط با استفاده از اين موقعيت و خلاء قدرت ايران در خليج فارس ، درصدد بسط و توسعه نفوذ خود به بخش‌هاى مختلف اين آبراه برآمدند . اين دوران مصادف با حكومت « حمد بن سعيد » ( 1199 تا 1207 ق / 1784 تا 1792 م ) « 1 » و « سلطان بن احمد » ( 1207 تا 1219 ق / 1792 تا 1804 م ) « 2 » و « بدر بن سيف » ( 1219 تا 1222 ق / 1804 تا 1807 م ) و « سعيد بن سلطان » ( 1222 تا 1273 ق / 1807 تا 1856 م ) « 3 » در مسقط است . اما از اين ميان دوره امارت سعيد بن سلطان كه 49 سال طول كشيد ، اهميت بسيار زيادى دارد . سعيد بن سلطان در نخستين سال‌هاى حكومت خود دولتى قوى مركب از بزرگان و اشراف ناحيه داخلى و ساحلى عمان و مناطق ظفار و آفريقاى شرقى تشكيل داد و نيروى دريايى نيرومندى را پديد آورد . بخش عمده‌اى از اين كشتىها از فرانسويان مقيم جزيره « موريس » خريدارى شد . استعداد بحريه سعيد بن سلطان در سال 1256 ق . / 1840 م . حدود بيست فروند كشتى نظامى با قدرت حمل بيش از صدها توپ برآورد شده است . علاوه بر آن ، او تعداد زيادى كشتى مخصوص حمل بار در اقيانوس هند داشت . « 4 » سعيد بن سلطان توانست با استفاده كامل از توانمندىهاى خود و مردم سرزمين‌هاى تابع در آفريقاى شرقى ، به قدرتى بزرگ و مطرح در سطح منطقه و خليج فارس تبديل شود . وى با بهره‌گيرى از نيروى دريايى ، به تدريج حوزه نفوذ اقتدار خود را به بخش‌هاى شمالى خليج فارس ، از جمله بحرين ، بصره ، بندر عباسى و چابهار گسترش داد و در دوران حكومت طولانى خود بارها به اين نواحى حمله كرد . حملات او به اين نواحى با هدف از بين بردن توانايى اقتصادى اين بنادر و سوق دادن مسير رفت و آمد كشتىها در خليج فارس به سمت بندر مسقط و كسب درآمدهاى اقتصادى بيشتر بوده است . او درعين‌حال ، در مناسبات خود با انگلستان و فرانسه ، جانب احتياط را كاملا رعايت مىنمود و براى جلب حمايت اين دو قدرت بزرگ ، معاهدات و قراردادهاى

--> ( 1 ) . براى آگاهى بيشتر از حوادث دوران حكومت او بنگريد به : عمان ، پيشين ، ص 143 ؛ سديد السلطنه ، تاريخ مسقط و عمان . . . ، پيشين ، صص 90 - 85 . ( 2 ) . براى آگاهى بيشتر از حوادث دوران حكومت او بنگريد به : عمان ، پيشين ، صص 155 - 143 ؛ سديد السلطنه ، تاريخ مسقط و عمان . . . ، پيشين ، صص 96 - 91 . ( 3 ) . براى آگاهى بيشتر از حوادث دوران حكومت او بنگريد به : عمان ، پيشين ، صص 170 - 155 ؛ سديد السلطنه ، تاريخ مسقط و عمان . . . ، پيشين ، صص 111 - 97 . ( 4 ) . براى نمونه در سال 1808 ميلادى چهار فروند كشتى بزرگ حمل و نقل كه بعدها به اسامى « الفلك » ، « زمان شاه » ، « فتح المؤمن » و « سليمانى » ناميده شدند ، توسط نماينده سلطان مسقط به نام « عبد القاهر » از فرماندار فرانسوى جزيرهء موريس خريدارى شد . براى آگاهى بيشتر از اين اقدامات بنگريد به : - القاسمى ، سلطان بن محمد ؛ تقسيم الامبراطورية العمانية 1862 - 1856 ؛ دبى : مطابع البيان التجارية ؛ 1989 ، صص 58 - 60 ؛ همچنين ؛ القاسمى ، سلطان بن محمد ، العلاقة العمانية الفرنسية ، 1905 - 1715 ، دبى : دار الغرير الطباعة و النشر ، 1993 ، صص 131 - 118 .