در شيراز موفق شد نظر مساعد كريمخان را جلب كند ، و با گروگان گذاشتن فرزندش ، و دوباره به حكومت خود بازگردد . خان زند حكومت بندر عباسى را به يكى از سران قدرتمند محلى به نام « شيخ محمد خان بستكى » واگذار كرد . « 1 » او با اين اقدامات ، درصدد استفاده از بندر عباسى به عنوان پايگاه دريايى خود بود . وى دستور داد كه شيخ محمد بستكى براى قشون تحت فرمان « زكى خان » ، سه هزار من خرما و پنج هزار من غله تدارك ببيند . كريمخان دستورهاي مشابهى نيز براى ديگر حكام بنادر خليج فارس صادر كرد . در زمستان سال بعد ، هنگامى كه زكى خان وارد بندر عباسى شد ، شيخ عبد اللّه شتابان به خدمتش رسيد و آمادگى خود را براي هرگونه مساعدت اعلام كرد . « سديد السلطنه كبابى » درباره ماجراهاى بعدى مىنويسد : « در اين ايام به گوش زكى خان زند زدند كه شيخ عبد اللّه بنى معين را دخترى است در كمال جمال و نظير او در همه گيتى محال ، زكى خان را قوهء طامعه به هيجان آمده ، طالب وصل و وصلت او شد و از خدمت شيخ خواهش كرد كه ايشان را در جزيرهء هرموز ميزبانى كند . شيخ غيور سردار مغرور را به ميزبانى خواند . . . الحاصل همىرفتند تا به ساحل رسيدند . پس از آن ملازمانش را هر يك به كنجى برده و بندى بر پاى نهادند و پس از ساعتى ميزبان را مهربانى به خاطر رسيده ، قدرى خرماى سبز فارس در كاسهء چوبين كرده به خدمت سردار آورد و عرض كرد كه در بنادر و دريا به جز ماهى و آب شور و خرماى فارس چيز ديگرى پيدا نگردد و آن مهمانى كه منظور سردار است ما را ميسر نيست . سردار از رفتار شيخ برآشفته به وى دشنامى گفت . اعراب بندر بشوريدند و سردار را فروكوفته ، دربند كشيدند . » « 2 » لشكريان زكى خان زند در ساحل بندر عباسى همچنان بيهوده در انتظار باقى ماندند تا سردار و عروسش به ساحل برگردند . هنگامى كه قضيه آشكار شد و سپاهيانش دريافتند كه براى نبرد با بنى معين قايق كافى در اختيار ندارند ، پراكنده شدند . در اين هنگام شيخ عبد اللّه در نامه‌اى به كريم خان زند پيشنهاد كرد كه گروگان‌ها را معاوضه كنند . كريم خان جز قبول پيشنهاد وى چاره‌اى نداشت . از اين‌رو پسر شيخ ، به نام محمد ، آزاد شد و زكيخان نيز با رسوايى به شيراز بازگشت . « 3 » به اين ترتيب ، تلاش كريم خان زند براى تجديد قدرت در بندر عباسى ، با سوء مديريت و سهل‌انگارى يكى از فرماندهانش به انجامى نرسيد و يك بار ديگر اهميت مسئله مديريت انسانى در حاكميت سياسى آشكار شد . آخرين اقدامات كريم خان زند در سال 1182 ق . / 1768 م . آخرين اقبال بندر عباسى براى بازگشت به موقعيت اقتصادي پيشين محسوب مىشد . به اين ترتيب ، اين شهر پس از گذراندن 22 سال ( 1160 تا 1182 ق . / 1747 تا 1768 م . ) هرج‌ومرج و كشمكش قدرت ، جايگاه شايسته خود را به ديگر بنادر خليج فارس واگذار كرد و پس از آن ، هرگز رونق و آبادانى دوران اوج خود را مشاهده نكرد . بخش عمده‌اى از جمعيت اين بندر به شهرهاى ديگر مهاجرت كردند و جمعيت آن در اين ايام به پنج هزار نفر كاهش يافت . « 4 » روند حوادث 22 سالهء پس از مرگ نادر شاه ، چنان بود كه اين بندر ، امكان تداوم حيات اقتصادى را كاملا از دست داد . مهم‌ترين شرايطى را كه منجر به سقوط كامل شهر شد ، مىتوان در موارد زير خلاصه كرد : 1 . راههاى زمينى منتهى به بندر عباسى در مسيرهاى شيراز ، كرمان و بندر لنگه با استقرار رؤساى طوايف بلوچ ، هوله و خاندان نصير خان لارى و مدعيان قدرت محلى كاملا ناامن شد و بندر عباسى اهميت خود را به عنوان شهر صادر و واردكنندهء كالا به شهرهاى مهم كرمان ، شيراز و لار از دست داد . 2 . با استقرار ناوگان‌هاى طوايف هوله ، بنى معين ، و امام مسقط ، راه‌هاى دريايى بندر عباسى به طور كامل در اختيار آنان قرار گرفت و كشمكش قدرت آنان امكان مبادله كالا در دريا را به حداقل رسانيد . 3 . برچيده شدن دفاتر تجارى هلند و انگليس در بندر عباسى باعث شد اين شهر كه مهم‌ترين ايستگاه و بارانداز شركت‌هاى خارجى بود ، موقعيت صد و چند سالهء خود را از دست بدهد و همين امر جابه - جايى جمعيت و مهاجرت را تشديد كرد . 4 . هيچ برنامه‌ريزى و مديريت واحدي در اين شهر اعمال نمىشد و طى 22 سال ، اين شهر شاهد ده حاكم متفاوت بود كه با گرايش‌هاى قومى و طايفه‌اى در طول مدت حكومت خود بيشتر به فكر منافع شخصى خود بودند و چندان توجهى به امور شهرى نمىكردند . « 5 » از طرف ديگر ، بسيارى از آنان از سوي نصير خان لارى ، حاكم لارستان ، يا والى فارس انتخاب مىشدند و وظيفه حفظ منافع اين قدرتمندان را نيز بر عهده داشتند . سقوط بندر عباسى ، به نفع « امام مسقط » و طرح‌هاى درازمدت حكام عمان در جهت تسلط بر بنادر خليج فارس و با هدف حفظ موقعيت مسقط بود . با آشكار شدن نشانه‌هاى ضعف حكومت مركزى در ايران ، امام مسقط يك بار ديگر ، همچون اسلاف خود ، درصدد بهره‌بردارى از اين موقعيت برآمد و تلاش خود را براى استفاده از خلاء قدرت در بندر عباسى آغاز كرد و توانست امتياز اجاره عوارض و گمرك بندر عباسى را به دست آورد . موضوع كيفيت اجارهء ماليات بندر عباسى

--> ( 1 ) . متن فرمان كريم خان زند در كتاب جهانگيريه و بنى عباسيان بستك آمده است . بنگريد به : تاريخ جهانگيريه و بنى عباسيان بستك ، پيشين ، صص 155 - 153 . ( 2 ) . مسقط و عمان ، بحرين و قطر ، پيشين ، صص 93 - 92 . ( 3 ) . تاريخ گيتىگشا ، پيشين ، ص 178 ؛ همچنين : گلشن مراد ، پيشين ، ص 160 . ( 4 ) . پرى ، جان ، كريم خان زند ، ترجمه على محمد ساكى ، تهران ، انتشارات آسونه ، 1382 ، ص 332 . ( 5 ) . از سال 1160 تا 1183 هجرى به ترتيب حكام بندر عباسى به شرح زير منصوب شدند : حسين على بيگ ( 1160 ق ) ، مير على سلطان ( 1160 ق ) ميرزا ابو طالب لارى ( 1162 ق ) ، ملا على شاه ( 1164 ق ) ، نصير خان لارى ( 1165 ق ) مسيح سلطان لارى ( 1165 ق ) ، ملا على شاه ( 1170 ) جعفر خان لارى ( 1176 ) حاج آقا محمد رضايى ( 1183 ق ) ، شيخ محمد بستكى ( 1183 ) .