در بندر عباسى مانده‌اند و بقيه مهاجرت كرده‌اند . » « 1 » آشفتگى اوضاع سياسى بندر عباسى ، به نفع طوايف ساكن نواحى جنوب خليج فارس بود و رؤساى اين طوايف براى حفظ موقعيت خود ، به ازدواج‌هاى بين طايفه‌اى روي آوردند . به عنوان مثال مىتوان به ازدواج رئيس طايفه « قواسم » با دختر رئيس طايفه « بنى معين » اشاره كرد . با تحقق اين امر ، « قواسم » قادر بودند قدرت خود را در اين نواحى توسعه بخشند . « 2 » بحران‌هاى سياسى دو دهه‌اى بندر عباسى ، ناامنى كامل پس‌كرانه‌ها و نبردهاى دريايى قدرتهاى محلى ، نهايتا موجب شد مقامات كمپانى هند شرقى انگليس متقاعد شوند كه دفتر تجارى خود را در بندر عباسى تعطيل كنند . « 3 » نمايندگى انگليس در بندر عباسى نوشته است : « در اينجا ما هر روز تحت فشار هستيم و اموال كمپانى در معرض خطر قرار دارد مگر اينكه قلعه‌اى ساخته شود كه هزينه آن هم خيلى زياد است . درآمد حاصل از تجارت ابريشم هم آن قدر نيست كه تحمل اين‌گونه مخارج را داشته باشيم . من فكر مىكنم كه متحمل خسارت زيادى خواهيم شد مگر اينكه كشور پادشاهى ايران همانند گذشته از ثبات ، برخوردار شود و ما بتوانيم امور خود را بدون دخالت نيروى نظامى به پيش ببريم . » « 4 » هرچند جزيره « هرموز » و بندر « بصره » ، به منزلهء دو بندرگاه جايگزين براى انتقال دفتر تجارى انگليس مطرح شدند ، به دليل موقعيت خاص سياسى « بوشهر » و اقتدار « شيخ ناصر آل مذكور » و مكاتبات او با مسئولان كمپانى و دعوت از آنان براي استقرار در اين بندر « 5 » ، مسئولان ، بندر بوشهر را جايگزين مناسبي « 6 » براى بندر عباسى دانستند . عمليات تخليه و بارگيرى كليه اسباب و لوازم كمپانى هند شرقى در بندر عباسى در ماه مارس سال 1763 ميلادي برابر با رمضان سال 1176 قمرى انجام شد . « 7 » دو كشتى اجاره‌اى ، كليه وسايل كمپانى را حمل و لنگرگاه بندر عباسى را ترك كردند . به اين ترتيب ، دفتر كمپانى هند شرقى انگلستان پس از 141 سال فعاليت بين سالهاى 1031 تا 1176 ق . / 1622 تا 1763 م . بسته شد . اسناد هلندىها نشان مىدهند كه بازرگانى آنان در بندر عباسى از سال 1158 ق . / 1745 م . روبه ركود گذاشته بود و مسئولان كمپانى ، به ناچار تعداد كارمندان خود را در اين بندر كاهش دادند . ميانگين عوايد سالانهء هلنديها در ايران از 363728 فلورين در دهه 1122 - 1131 ق . / 1719 - 1710 م . به ميزان 73912 فلورين در دهه 1153 - 1162 ق . / 1749 - 1740 م . كاهش يافت و همين امر نگرانى شديد مسئولان كمپانى را برانگيخت . « 8 » براى نخستين بار ، هلنديها در سال 1157 ق . / 1747 م . تصميم به جابه‌جايى دفتر تجارى خود از بندر عباسى به بصره گرفتند . « 9 » پس از تبادل نظر با مقامات « باتاويا » « 10 » در سال 1164 ق . / 1750 م . موافقت كامل مسئولان به دست آمد و عمليات جابه‌جايى تا سال 1168 ق . / 1754 م . ادامه يافت و در پي آن ، هلنديها در جزيره خارگ مستقر شدند . اعضاى شوراى عالى كمپانى هند شرقى هلند معتقد بودند كه تعطيلى دفتر تجارى بندر عباسى منافع بيشتر و رونق تجارى مجدد را براى هلندىها به ارمغان خواهد آورد . « 11 » به اين ترتيب ، دفتر كمپانى هند شرقى هلند پس از 123 سال فعاليت بين سالهاى 1031 تا 1167 ق . / 1622 تا 1754 م . در بندر عباسى تعطيل شد . اقدامات كريمخان زند در سالهاى 1193 - 1163 ق . / 1779 - 1750 م . به دليل رشد و توسعه قدرت رؤساى محلى در بندر عباسى و لارستان چندان مؤثر واقع نشد و بندر عباسى را آشوب و ناامنى فرا گرفت و اين بندر نهايتا موقعيت خود را كه كانون مبادلات اقتصادى خليج فارس بود ، كاملا از دست داد . كريمخان زند تمام تلاش و توان خود را براى تثبيت حاكميت بر كرانه‌هاى خليج فارس به كار گرفت ، اما نه شرايط اجتماعى - سياسى آماده ، و نه كريمخان زند از نيروهاى كارآمد و مستقل بهره‌مند بود . با اين همه ، پادشاه ايران در سال 1182 ق . / 1768 م . آخرين تلاش خود را براى تجديد حاكميت بر بندر عباسى و نواحى مجاور آن به عمل آورد و در پي آن ، « حاج محمد رعنايى » ، حكمران مقتدر اصفهان را براى گوشمالى شيخ عبد اللّه بنى معين - كه ارتباط نزديكى با امام مسقط برقرار كرده بود - به آن سو روانه كرد . « 12 » حاج محمد رعنايى پس از ورود به بندر عباسى به لطايف الحيلى شيخ عبد اللّه بنى معين سركش را وادار به اطاعت كرد و او را با خانواده‌اش در ميان غل و زنجير به شيراز فرستاد . « 13 » چنان - كه گذشت ، رؤساى طايفهء بنى معين در بندر عباسى ، قشم و هرموز ، با حمايت امام مسقط ، اقتدارى يافته بودند . شيخ عبد اللّه بنى معين

--> ( 1 ) . عبد الامير امين ، پيشين ، ص 76 . ( 2 ) . ALQasemi , The Myth of Arab . . . , op . cit . p . 25 . ( 3 ) . براى آگاهى از جزئيات مكاتبات كمپانى هند شرقى انگليس بنگريد به : - The Persian Gulf Precis , op . cit . Vol . PP . 151 - 157 . ( 4 ) . عبد الامير امين ، پيشين ، ص 78 . ( 5 ) . براى آگاهى از متن نامه‌هاى شيخ ناصر آل مذكور به مسئولان كمپانى بنگريد به : - The Persian Gulf Precis , op . cit . Vol 1 . op . 153 . ( 6 ) . در مكاتبات مختلف كمپانى هند شرقى در اين دوره از بوشهر به عنوان « مناسب‌ترين بندر جايگزين » ياد شده است . بنگريد به : - The Persian Gulf Precis , op . cit . PP . 151 . ( 7 ) . Ibid . pp . 159 - 161 . ( 8 ) . اختلافات تجارى ايران و هلند ، پيشين ، ص 180 . ( 9 ) . Power Struggles . . . , op . cit . p . 50 . ( 10 ) . باتاويا در اندونزى كنونى مركز ادارى و تصميم‌گيرى هلنديها در شرق محسوب مىشد . ( 11 ) . اختلافات تجارى ايران و هلند ، پيشين ، ص 200 . ( 12 ) . براى آگاهى بيشتر از كيفيت اين لشكركشى بنگريد به : ميرزا محمد صادق موسوى نامى ، تاريخ گيتىگشا ، با مقدمه سعيد نفيسى ، تهران ، اقبال ، 1363 ، صص 178 - 175 ؛ همچنين : گلشن مراد ، پيشين ، ص 158 ؛ همچنين : تاريخ جهانگيريه و بنى عباسيان بستك ، پيشين ، صص 149 - 147 . همچنين : سديد السلطنه كبابى ، مسقط و عمان ، بحرين و قطر ، تصحيح احمد اقتدارى ، تهران ، دنياى كتاب ، 1370 ، صص 94 - 91 . ( 13 ) . تاريخ گيتىگشا ، پيشين ، ص 176 ؛ همچنين : گلشن مراد ، پيشين ، ص 158 .