سياسى منطقه آگاهى داشته است . با خريد اين دو كشتى ، هسته اوليه ناوگان دريايى ايران تشكيل و بندر بوشهر به دستور نادر شاه پايگاه اصلى دريايى ايران شد . بدين ترتيب ، قلعه آن تعمير شد و حتى براى مدتى كوتاه به « بندر نادريه » تغيير نام يافت و در سال 1148 ق . / 1635 م . نخستين تهاجم دريايى ناوگان ايران به بصره ، عليه پاشاى عثمانى ، آغاز شد . لطيف خان كه از شورش اعراب محلى بصره عليه عثمانىها آگاه شده بود ، مصمم شد پس از پيوستن به اعراب ، متفقا از راه خشكى و رودخانه به شهر حمله كند . گزارش‌هاى هلندى حاكى است كه نيروى محمد لطيف خان از دو كشتى بزرگ ، دو دكل ساحلى و يك كشتى و تقريبا چهل فروند قايق محلى تشكيل شده بود . « 1 » حملات مشترك ايرانيان و اعراب به بصره ، به دليل كمك انگليسىها به پاشاى عثمانى بصره ، با شكست مواجه شد . « 2 » نادر شاه با شنيدن خبر شكست نيروى دريايى ايران ، لطيف خان را معزول ساخت و همچنان به تلاش خود براى خريدارى كشتى از كمپانى ادامه داد . كمپانى هند شرقى به دلايل گوناگون ، از جمله ترس از اقدامات تلافىجويانهء نادر شاه ، نهايتا با خريد دو فروند كشتى ، به شرط پرداخت فورى قيمت آن يعنى هشت هزار تومان موافقت كرد و كشتى كوان و يك كشتى ديگر به ايرانيان تحويل داده شد . چندى بعد لطيف خان دوباره به سمت دريا بيگى منصوب و در بوشهر سرگرم تدارك لشكركشى عليه بحرين شد . شيخ جباره ، يكى از رؤساى طوايف هولهء مستقر در پس‌كرانه‌هاى جنوبى ، در اين ايام بر بحرين تسلط يافته بود . « 3 » محمد تقى خان بيگلر بيگى - والى فارس - چون خبردار شد كه شيخ جباره از بحرين به قصد حج به مكه رفته و از جانب خود نايبى در آنجا گذاشته است ، سپاهيان خود را از بوشهر تحت فرماندهى لطيف خان دريابيگى روانه بحرين كرد . اگرچه ، هلندىها با تقاضاى كمك نادر شاه براى در اختيار گذاردن يك فروند كشتى موافقت نكردند ، اما نيروهاى ايرانى توانستند در غياب شيخ جباره ، بحرين را تصرف كنند . به اين ترتيب ، لطيف خان كليد قلعه‌هاى بحرين را به درگاه نادر شاه فرستاد « 4 » و شيخ ناصر ، از رؤساى قبايل « آل مذكور » ، به عنوان حاكم جديد بحرين منصوب شد . « 5 » با توجه به اهميتى كه اين منطقه در حيات دريانوردى ايران داشت ، در حفظ و نگهدارى آن نيز تلاش بسيارى به عمل آمد . اما مطيع كردن شيخ جباره ، يگانه هدف اين لشكركشى محسوب نمىشد ، بلكه نادر شاه مىخواست قدرت دريايى خود را به امام عمان نشان دهد . در اين ايام ، نادر شاه از فتح هند بازگشت و بر تشكيل ناوگان قدرتمند دريايى اهتمام ورزيد . براساس گزارش نمايندهء مقيم بريتانيا در بندر عباسى ، در اين ايام ، ناوگان ايران متشكل از چهار فروند كشتى جنگى و تعدادى قايق محلى بود . اين كشتىها ساخت بندر « سورات » بودند . « 6 » ديگر اقدام مهم نادر شاه در اين ايام مداخله مستقيم در امور عمان و لشكركشى دريايى به آن نواحى بود . در اين زمان ، وقوع حوادثى چند در مسقط و بروز اختلاف بين مدعيان حكومت موجب شد تا سيف بن سلطان از نيروهاى نادر شاه استمداد جويد و همين امر زمينه مناسبى را براى تجديد قدرت ايران در عمان به وجود آورد . « 7 » ناوگان ايران شامل چهار فروند كشتى و دو غراب و تعدادى شناور ، از بوشهر وارد بندر عباسى شدند . لطيف خان در كشتى « فتح شاهى » مستقر و پرچم ايران را كه به توصيف نماينده كمپانى ، زمينه سفيد داشت و يك شمشير ايرانى سرخ رنگ در وسط آن بود ، به اهتراز درآورده بود . « 8 » احتمالا اين نخستين بار پس از فتح هرموز بود كه پرچم ناوگان جنگى ايران در سواحل عمان برافراشته مىشد . لطيف خان پس از سوار كردن بيست هزار سرباز و انتقال 1500 رأس اسب به كشتىها ، عازم بندر خورفكان شد . او سپس بخش ديگرى از نيروها را به جلفار منتقل و در همان‌جا با امام مسقط ديدار كرد كه طى آن ، طرح حمله مشترك نيروها ريخته شد . « 9 » عمليات نظامى در خشكى با موفقيت دنبال شد و به پيروزى نيروهاى ائتلاف انجاميد . چون لطيف خان چندان اعتنايى به امام سيف نداشت ، پس از چندى ميانهء ايشان به هم خورد ، اما وضعيت بحرانى نه جنگ و نه صلح كامل بين آنان ، تا سال 1150 ق . / 1737 م . ادامه يافت و در اين سال لطيف خان به بندر عباسى بازگشت . محمد تقى خان بيگلر بيگى كه در اين تاريخ به بندر عباسى آمده بود ، در مراجعت لطيف خان زمام امور را شخصا به دست گرفت و از آنجا كه مردى خسيس و ممسك بود ، مزد ملاحان و سربازان را به موقع و به اندازه پرداخت نمىكرد . همين امر موجب شكايت سربازان به لطيف خان شد و او با وعده جبران مافات ، آنان را در قرارگاه نگه داشت . نادر شاه پس از شنيدن خبر مراجعت لطيف خان دستورى ديگر براى بيگلر بيگى فرستاد كه اين بار خود ، شخصا براى تسخير عمان عازم آن ناحيه شود و به اين ترتيب ، محمد تقى خان شيرازى و لطيف خان دريا بيگى و شش هزار نفر سرباز در شوال 1150 ق . / 1737 م . در بندرگاه جلفار پياده شدند . دو فرمانده ايرانى از همان ابتدا بر سر بعضى مسائل با هم اختلاف داشتند و روابطشان روزبه‌روز تيره‌تر مىشد . « 10 » اين موضوع باعث ايجاد دودستگى در نيروهاى ايرانى شد و با اينكه امام سيف بن

--> ( 1 ) . حكومت نادر شاه ، پيشين ، ص 149 . ( 2 ) . نيروى دريايى نادر شاه ، پيشين ، ص 59 . ( 3 ) . جهانگشاى نادرى ، پيشين ، ص 277 . ( 4 ) . فارس‌نامه ناصرى ، پيشين ، ج 1 ، ص 539 ؛ همچنين : جهانگشاى نادرى ، پيشين ، ص 277 . ( 5 ) . Adamiyat , Fareydon , Bahrein Islands , New york , 1955 , pp . 28 - 30 . ( 6 ) . استرآبادى ، ميرزا مهدى خان ، درّه نادره ، تصحيح سيد جعفر شهيدى ، تهران ، انتشارات علمى و فرهنگى ، 1366 ، ص 580 . ( 7 ) . تاريخ عمان المقتبس من كتاب كشف الغمه ، پيشين ، ص 140 ؛ همچنين : عمان عبر التاريخ ، پيشين ، ج 4 ، صص 99 - 98 . ( 8 ) . نيروى دريايى نادر شاه ، پيشين ، ص 60 . ( 9 ) . براى آگاهى از جزئيات اين عمليات بنگريد به : عمان عبر التاريخ ، پيشين ، صص 107 - 98 . ( 10 ) . براى آگاهى بيشتر از جزئيات اين حوادث بنگريد به : حكومت نادر شاه ، پيشين ، صص 169 - 168 ؛ همچنين : عمان عبر التاريخ ، پيشين ، صص 108 - 105 .