حسن حبيبى ومحمد باقر وثوقى

123

بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي )

پناه روحى و روح العالمين فداه » ( 154 ) « ذات كامل الصفات اعليحضرت قدر قدرت قويشوكت اقدس همايون شاهنشاهى ، خلد اللّه ملكه و ارواحنا فداه » ( 191 ) 2 - 2 - 2 - عناوين و القاب و خطابهائى كه از قول مسئولان مركز از جمله شاه يا صدر اعظم و بيشتر از جانب وزير امور خارجه به واليان و برخى ديگر از كارگزاران ، در نامه‌ها آمده‌اند . ( * ) در ابتداى يكى از فرمانهاى فتحعلى شاه براى « صيد سعيد خان » امام مسقط ، كه فتحعلى شاه ويرا رعيت ايران مىخوانده است ، عناوينى به اين شرح آمده‌اند : « عاليجاه رفيع جايگاه ، حشمت و جلالت دستگاه ، مجدت و نجدت همراه ، شهامت و بساطت اكتناه ، صداقت و ارادت آگاه ، امير الامراء العظام » ( 1 ) ( * ) در ابتداى فرمان ديگرى كه در جواب عريضهء مستر مالكم خان ايلچى دولت انگليس در سنهء 1227 صادر شده از جانب فتحعلى شاه نوشته شده است : « عاليجاه رفيع جايگاه ، شهامت و فخامت دستگاه ، جلالت و نبالت اكتناه ، فراست و كياست همراه ، صداقت و ارادت آگاه ، عمدة الاركان العيسويه ، زبدة الاماجد المسيحيه . . . » ( 2 ) ( * ) آغاز فرمان فتحعلى شاه در جواب عريضهء حاكم بمبئى هندوستان كه در باب بحر العجم و غيره عرض نموده ، بدين گونه است : « جناب مجدت و نبالت دستگاه ، شهامت و بسالت اكتناه ، فخامت و نبالت انتباه ، حكومت و ايالت همراه ، صداقت و ارادت آگاه ، عمدة الاكابر و الا ماجد ، زبدة الكبراء الماجد ، دولتخواه بىاشتباه . . . » ( 3 ) ( * ) فتحعلى شاه در فرمان خويش خطاب به حسينعلى ميرزا ، فرزند خود ، كه فرمانفرماى فارس بوده ، وى را با عنوان « فرزند اعزّ نامدار » مخاطب قرار داده است ( 4 ) ( * ) هم‌چنين فتحعلى شاه در فرمان جورج ولك برادر هنرى ولك وكيل دولت انگليس نوشته است : « عاليجاه عزت و شهامت همراه ، فطانت و درايت اكتناه ، اخلاص و ارادت آگاه ، زبدة الاعيان العيسويه » ( * ) در فرمان فتحعلى شاه به افتخار فرمانفرماى هندوستان آمده است : « جناب شوكت و نبالت و جلالت نصاب ، فخامت و شهامت و بسالت انتساب ، مجدت و نجدت و نبالت اكتساب ، صرامت و ابهت و امارت اياب ، صداقت و ارادت و هواخواهى آداب ، ناظم المناظم و الامور ، كافل مهام الجمهور ، افخم الكفات الفخام ، اجل الولاة العظام ، مفخر الاكابر والاماجد ، امير الكبير الماجد فرمانفرماى ممالك فسيح الاجارى هندوستان ، صدرنشين ارائك عزت و اختيار ( 6 ) ( * ) در فرمان محمد شاه در جواب عريضهء صيد سعيد خان ، امام مسقط آمده است : « عاليجاه معلّى جايگاه ، امارت و ايالت و جلالت دستگاه ، صداقت و عقيدت و ارادت آگاه ، امير الامراء العظام ، عمدة الولاة الفخام . . . » ( 7 ) ( * ) خطاب ناصر الدين شاه به حسام السلطنه حكمران فارس چنين است : « عمّ اكرم افخم فرخنده شيم كامكار ، خجسته اختر مويد منصور نامدار حسام السلطنه » ( 74 ) 3 - 2 - 2 - عناوين و القاب و خطاب‌ها از جانب مسئولان ديگر به صدر اعظم و وزيران ( بيشتر وزير امور خارجه ) و حاكمان ايالات : ( * ) از كارگزارى مهام خارجه بوشهر به وزارت امور خارجه ( وزير يا معاون ) ( 9 ) « جناب جلالت و نبالت و كفايت نصابا ، محبان استظهارا ، دوستان اعتضادا ، مشفقا ، معظما » ( * ) از كارپرداز ايران در بمبئى به وزارت امور خارجه ( احتمالا معاون يا وزير ) « خداوندگارا تصدقت شوم » ( 12 ) و ( 24 ) و ( 41 ) « لازم شد كه مراتب را به خاكپاى آن خداوندگار اعظم روحى فداه : » ( 12 ) « خدايگانا فدايت شوم » ( 17 ) ، ( 31 ) « خدايگانا تصدقت شوم » ( 18 ) « صاحبا ، معظما ، مكرما » ( 16 ) ( * ) از كارگزارى بندر عباسى به وزارت امور خارجه / يا وزير امور خارجه يا صدر اعظم « خداوندگارا فدايت شوم » ( 94 ) « جناب جلالتمآب اجل اشرف ارفع امجد صدر اعظم دام مجده و شوكة العالى » ( 191 ) « حضور مرحمت ظهور بندگان جناب خدايگان عالى وزير دول خارجه دام اجلاله » ( 269 ) 4 - 2 - 2 - خطاب‌ها و يا عناوين از طرف مسئولان به / براى مأموران زيردست و يا اشخاص ديگر : ( * ) از حكمران فارس ( مؤيد الدوله ) به امين تذكره و وقايع‌نگار بندر عباسى : « عاليجاه مجدت و نجدت همراه كفايت و درايت انتباه ، نتيجة الاشراف . . . ( 62 ) ( * ) از حكمران فارس به كارپرداز اول مخصوص دولت ايران مقيم بندر بمبئى : « عاليجاه مجدت و نجدت همراه كفايت و درايت انتباه ، مقرب الحضرت الخاقان . . . » ( 70 ) ( * ) از حكمران فارس ( مؤيد الدوله ) به عنوان حكم مأموريت به