حسن حبيبى ومحمد باقر وثوقى
124
بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي )
مسقط براى ميرزا عبد اللّه : « عاليجاه عزت و سعادت همراه زبدة الامائل و الاشباه ، ميرزا عبد اللّه ( * ) از حكمران فارس ( مؤيد الدوله ) به امين تذكره و وقايعنگار بندر عباسى ( ميرزا عبد اللّه ) « عاليجاه رفيع جايگاه مجدت و نجدت همراه ، كفايت و درايت انتباه ، سلالة العظام . . . ( 79 ) ( * ) از وزارت خارجهء به كارگزار بندر عباسى « عاليجاها ، مجدت همراها » ( 234 ) مقرب الحضرة الخاقانيه » ( 258 ) و ( 263 ) ( * ) از وزارت خارجهء به كارگزار خارجه فارس « مقرب الخاقانا » ( 242 ) 5 - 2 - 2 - عناوين و القاب و خطابهاى امام مسقط يا سفيران و كنسولهاى كشورهاى ديگر ، به ويژه انگليس ، به دستگاه يا مسئولان ايرانى : ( * ) از سفارت انگليس به وزارت خارجه : « جناب جلالت و نبالت نصابا ، محبان استظهارا ، دوستان اعتضادا ، مشفقا ، معظما » ( 8 ) جناب جلالت و نبالت و كفايت نصابا ، مختصان استظهارا ، محبان اعتضادا ، مشفقا ، معظما » ( 9 ) « جناب امجد اشرف ارفع دوستان استظهارا ، مشفقا ، معظما » ( 26 ) جناب جلالت و كفايت نصابا ، محبان استظهارا ، مشفقا ، معظما » ( س 53 ) ( * ) از نامه سعيد بن سلطان ، امام مسقط به صدر اعظم ايران « جناب مستطاب بلند جاه و باشان جليل القدر رفيع المكان در پناه ملك منّان ، عمدة الوزراء العظام ، قدوة الامراء الكرام ، الوزير الافخم صدر الاعظم دام اجلاله » ( 32 ) ( * ) از سفارت انگليس به وزارت امور خارجه : « جناب جلالت و نبالت نصابا ، فخامت و مناعت انتسابا ، دوستان استظهارا مشفقا ، مكرما ، مهربانا ! » ( 88 ) ( * ) از وزير مختار انگليس به وزارت امور خارجه : « جناب جلالت و نبالت نصابا ، فخامت و مناعت انتباها ، دوستان استظهارا ، مشفقا ، مكرما » ( 162 ) ، ( 163 ) ، ( 67 ) 6 - 2 - 2 - خطابها و عناوين به مسئولان كشورهاى ديگر : ( * ) از جانب حكمران فارس ، مؤيد الدوله ، به امام مسقط « جناب جلالتمآب ، نبالت و شوكت نصابا » ( 62 ) « جناب جلالتمآب مجدت و شوكت انتساب ، فخامت و مناعت اكتساب عمدهء الولاهء العظام امام با احتشام مسقط و برّ عمان . . . » ( * ) از ميرزا عبد اللّه مأمور بندر عباسى : به نايب باليوز دولت انگليس مقيم باسعيدو « دوستان استظهارا ، مشفقا ، كراما » ( 157 ) ( * ) از وزارت خارجه به سفير انگليس در تهران : « جناب جلالت و نبالت نصابا ، فخامت و مناعت انتسابا ، دوستان استظهارا ، مشفقا ، مكرما ، مهربانا » ( 164 ) . ( * ) از كارپرداز ايران در بمبئى به سكرترى كورنر دولت انگليس در بمبئى « عاليجاها ، بلندجايگاها ، مجدت و نجدت همراها ، مشفقا » ( 19 ) 3 - واژههاى مهجور و يا واژههائى كه در فارسى معيار كنونى استفادهء از آنها اندك است . « 1 » احتشاد : گرد آمدن ، جمع آمدن ، مجتمع شدن براى امرى واحد ( دهخدا ) « در تعجيل احتشاد عساكر . . . » ( 7 ) « مهمى از مهمات منظوره موقوف به وقتى ديگر و احتشادى جديد نماند » ( 7 ) استرخاص : رخصت طلبيدن ( دهخدا ) : « و عدم استيذان و استرخاص خود را از ديوان . . . به اعيان آن دولت اعلان دارند » ( 4 ) اسعاف : برآمدن ، گزاردن ، روا كردن حاجت ، ( دهخدا ) - روا كردن و برآوردن حاجات ( سخن ) : « مسئولان را در طى عرايض صادقانه و در معرض كمال التفات مقرون عز اسعاف دارند » ( 3 ) آلات حرب ( 394 ) اسلحهء ناريه ( 383 ) اشتهار : اعلام و اعلاميه : « از جانب . . . اشتهارى نوشته درب گمركخانهء مسقط زدند مشعر بر اينكه » ( 166 ) - اشتهار ناخوشى ( 235 ) اصغاء : ( 319 ) اصنام : فوت و استوارى : « صورت اتمام و اصنام يابد » ( 30 ) اطوارات : « محض همين اطوارات ايشان احكام دولتى جارى نشد . » ( 83 ) اعانت : « چه جاى آنكه خداى نكرده از آنها علانيه آثار اعانت مشاهده شود » ( 20 )
--> ( 1 ) . در اين فهرست معانى و تعاريف واژهها به نقل از لغتنامه دهخدا و فرهنگ سخن با عناوين « دهخدا » و « سخن » آمدهاند . آن دسته از واژهها كه مربوط به عناوين و القاب و خطابها هستند بدون شاهدند و خوانندهء دانشمند خود معنى را در تركيبات ، كه متعدد هستند ، خواهد يافت مانند اكتناه ، اعتضاد و . . . واژههائى كه نياز به شاهد داشتهاند ، علاوه بر معنى يا تعريف آنها از « دهخدا » و « سخن » شاهد هم دارند . دستهء سوم واژههائى هستند كه معناى آنها در جملهاى كه به عنوان شاهد آمده ، واضح بوده است ، اين دسته بدون ارجاع به « دهخدا » يا « سخن » ذكر شده است . شمارههاى داخل دو كمان نيز همانطور كه پيشتر گفته شد مربوط به شمارههاى اسنادند .