موقعيت سياسى و اجتماعى محل مأموريت خود بود . در برخى موارد نيز مأموران انگليسى از اين امر به نفع خود بهره‌بردارى مىكردند . از جمله اين موارد مىتوان به پناه آوردن « امين تذكره » بندر لنگه از ظلم و ستم ضابط بندر - كه از رؤساى طايفه قاسمى بوده است - به نماينده دولت انگلستان در اين شهر ياد كرد . ( س . 97 ) از طرف ديگر ، در اين ايام باليوز انگليس در بوشهر فردى را به نام « حاج محمد بشير » به مقام نماينده انگليس در بندر لنگه منصوب كرد . و هدف اصلى او از اين كار ايجاد اختلاف و چند دستگى بين طوايف مختلف ساكن لنگه و بهره‌بردارى سياسى از آن بود . كارگزار بوشهر در سال 1280 ق . / 1864 م . طى نامه‌اى به وزارت امور خارجه از « توطئه‌چينى باليوز انگليس در لنگه » خبر مىدهد و در اين‌باره مىنويسد : « حاج محمد بشير كه از جانب باليوز انگليس مقيم بوشهر در لنگه متوقف است و به اشاره باليوز دايما متوطنين آنجا را به تبعيت دولت انگليس ترغيب و تحريض مى - نمايد . چنان كه هفت و هشت ماه قبل به قدر دويست خانوار از اعراب ساكنين آنجا با تمهيد و تشويق حاجى مذكور كوچده ، رفته در باسيدو كه خاك ايران و در تصرف انگليس است ساكن شدند . » « 1 » ( س . 101 ) ناصر الدين شاه قاجار به اين عمل واكنش نشان مىدهد و مىنويسد : « در اين باب اينجا وزير امور خارجه با وزير مختار انگليس گفتگو نمايد كه چرا بايد باليوز آنها چنين حركات نمايد . اعراب را به اين طرف و آن طرف براند و سواد اين كاغذ را براى قوام الدوله بفرستند و به قوام الدوله بنويسد كه براى بندر لنگه حاكم خوبى تعيين كنند . لازم نيست حاكم عرب [ قواسم ] باشد ، حاكم بسيار خوبى تعيين نمايد . » ( س . 101 ) مداخله بىچون و چراى كارگزاران انگليسى در بندر لنگه ، و تحريك و تشويق ساكنان آن به مهاجرت به ديگر نقاط ، موجب شد ناصر الدين شاه قاجار در اين مقطع تاريخى به حساسيت امر « نحوه اداره بندر لنگه » و ديگر بنادر جنوب ايران واقف شود و با تأكيد بيشترى به اولياى امور درصدد تغيير ساختار ادارى بنادر برآيد . با توجه به اهميت بنادر عباسى در امور اقتصادى جنوب ايران ، اين تغييرات نيز ناگزير از اين بندر آغاز شد و پس از آن به بنادر لنگه و ديگر نقاط ايران تسرى يافت . از آنجا كه تغيير ساختار ادارى بندر عباسى در اين دوره اهميت به‌سزايى در مطالعات خليج فارس دارد ، در اين مجموعه 17 سند سند مربوط به آخرين تحولات بندر عباسى منتشر شده است . با توجه به نقش مهم كارپردازى ايران در بمبئى در اين تغيير ساختار ، در بخش بعدى تحت عنوان « كارپردازى سوم در بمبئى و اصلاح ساختار ادارى بندر عباسى » به كيفيت تحولات اين دوره خواهيم پرداخت . ( 7 ) كارپردازى سوم بمبئى و اصلاح ساختار ادارى بندر عباسى در سال 1276 ق . / 1860 م . به دستور وزير وقت امور خارجه ، « ميرزا محمد عليخان نايب آجودانباشى » به مقام كارپردازى بندر بمبئى و يك قطعه نشان سرهنگى اول و يك رشته حمايل سفيد نايل گرديد . « 2 » او فرزند ميرزا ابراهيم خان مهندس ، كارپرداز ايران در بغداد بود « 3 » و در مدت يازده سال كارپردازى در بمبئى ، خدمات شايسته‌اى را انجام داد . در اين مجموعه ، 41 نامه و گزارش از او چاپ شده است كه نشان‌دهنده تعهد و پايبندى او به منافع ملى ايران است ، ( س . 55 ) وى نيز همچون اسلاف خود وظيفه اطلاع‌رسانى و آگاهىرسانى را دقيق و كامل انجام داد و در نخستين مكاتبات موجود در اين مجموعه ، راهكارهاى عملى بسيار خوبى را براى حل مسئله عباسى ارايه كرد . در نامه‌اى به تاريخ 18 رمضان 1281 ق . / ژانويه 1865 م . درباره ميزان درآمدهاى امام مسقط از بندر عباسى مىنويسد : « به تحقيق پيوست آن قدر وجهى كه امام مسقط تسليم گماشتگان دولت علّيه مينمايد اقلا دو مساوى آن فقط از گمرك عباسى برمىدارد . سواى مداخلى كه حاكم و گمركچى آن بندر دارند . » ميرزا محمد على خان در ادامه پيشنهاد مىكند كه تجار ايرانى ، به جاى بندر عباسى ، بندر لنگه را براى ارسال كالاهاى خود در نظر بگيرند تا از اين طريق ، سلطان مسقط ضمن از دست دادن درآمدهاى خود ، گوشمالى داده شود . ( س . 110 ) ميرزا محمد على خان در نامه ديگرى ضمن تأكيد بر پيشنهاد خود مبنى بر تعيين بندر لنگه به جاى بندر عباس ، به توافقهاى پنهان و آشكار انگلستان با امام مسقط اشاره مىكند و اجراى چنين توافقى را به دولتمردان ايران هشدار ميدهد و مىافزايد كه : « اگر به نحوى كه در عريضه‌جات مورخه شهر رمضان المبارك عرض شده ، بندوبست رفتن مال التجاره از بندر لنگه بشود تنبيه خوبى به امام مسقط خواهد شد كه به سالها از يادش نرود و ثمر بند و بست با انگليس را بفهمد . » ( س . 111 ) در حالى كه كارپردازى ايران در بمبئى نگرانيهاى خود را از اعمال قدرت سلطان مسقط در بندر عباسى ابراز مىكرد ، حادثه‌اى در اين بندر ، زمينه لازم را براى مداخله مستقيم مركز در امور سواحل فراهم آورد . پيش از اين گفته شد كه پس از عقد قرارداد 1272 ق . / 1856 م . تغيير عمده‌اى در ساختار ادارى بندر عباسى پديد آمد كه براساس آن ، مأموران مركزى تحت عناوين « ناظم مهام خارجه بندر عباسى » و « وقايع‌نويس » و « كارگزار » از طرف حكومت فارس به بندر عباسى

--> ( 1 ) . نيز بنگريد به رابينو ، لويى ، ديپلماتها و كنسولهاى ايران و انگليس ، ترجمه و تأليف غلامحسين ميرزا صالح ، نشر تاريخ ايران ، تهران ، چ 1 ، 1363 ، ص 104 كه در آن مدت مأموريت او در فاصله 1870 تا 1876 م . ذكر شده است . ( 2 ) . تاريخ منتظم ناصرى ، پيشين ، ص 1824 . ( 3 ) . براى آگاهى بيشتر از شرح‌حال او بنگريد به : شرح‌حال رجال ايران ؛ ج سوم ؛ پيشين ، صص 449 - 447 .