احوال و آثار واصفى واصفى از ادباى عصر دهم هجرى و از بنيان‌گذاران نثر ساده فارسى و تاجيكى آن قرن بود . تأليف او بدايع الوقايع كه در پايان عمر به نگارش آن همت گماشته در نوع خود بىنظير بوده و اكنون بيش از صد سال است كه به حق توجه دانشمندان را به خود جلب كرده است . از مراجعه به مآخذ و مخصوصا به اشاراتى كه جسته و گريخته در بدايع الوقايع يافته مىشود چنين برمىآيد كه زين الدين محمود بن عبد الجليل واصفى كه نام و نسب و لقب كامل او مىباشد به سال 890 هجرى قمرى در هرات متولد شد . پدرش كه منشى ساده‌اى بيش نبود به اقتضاى شغل خود با اعيان و اشراف هرات مراوده داشت . اقوام نزديك واصفى همه از متوسطين هرات و اغلب از اشخاص مدرسه‌رفته و تحصيل‌كردهء آن‌زمان به شمار مىرفتند . عموى وى صاحبدارا كه خود شاعر بود با مير عليشير نوائى نشست و برخاست مىكرد . امانى نيز كه طبع شعرى داشت و در هرات كاسبى مىكرد از اقوام نزديك واصفى بود . به‌طورى كه واصفى مىنويسد دكان امانى هميشه محل تجمع شعرا و بذله‌گويان شهر بود . اگر از راه اجمال دوستان و مصاحبين واصفى را نيز كه اكثر قارى و كاتب و محاسب بودند در نظر بگيريم منظرهء بسيار دورى از محيط پرورش و تعليم او مجسم مىشود . واصفى هنوز سلسله علوم مدرسه هرات را به پايان نرسانده بود كه در حل معما شهرت پيدا مىكند . معماگويى و معما گشايى كه از تفريحات عامه و خصوصا درباريان سلاله جغتايى بود واصفى را محبوب خواص كرد و وسائل ترفيع او را به مدارج عالى فراهم نمود . به‌طورى كه در سن شانزده سالگى وى به درك حضور عليشير نوائى نائل شد .