محيطى نوشته شده است . اين كتاب به زبان اوستايى است ، كه هرچند زبان مادها نبود ، ولى در آنجا هم همچنان براى تأليفات دينى به كار ميرفت . ونديداد مجموعه‌ايست از قواعد و دستورات دينى مخصوصا راجع بانواع ناپاكيها و گناهان و وسايل و طرق تطهير و توبه و استغفار . در اين كتاب از انواع تعدى بموجودات اهورايى ( انسان و سك و بيدستر ) و طريقه رفتار با اجساد مردگان و غيره سخن ميرود . طبق اين كتاب مردگان را بايد در دخمه نهاد و طعمه پرندگان ساخت « 1 » ، چه تدفين يا سوزاندن اجساد باعث آلايش عناصر مىشود و باينجهت حرام است . و نيز مس مردگان و زنان حايضه باعث ناپاكى و نجاست است . از كتاب ونديداد اسامى عده كثيرى از ديوها ( ديوان ) و دروج‌ها ( « دروغان » كه مؤنث مىباشد ) و « پيرى كاها » « 2 » ( پريان - جادوان مؤنث ) بدست مىآيد ، كه در زمره سپاه خرد شريراند . « 3 » چنين به نظر ميرسد ، كه در كيش زردشتى شايع در ايران غربى ، از اواخر عهد هخامنشى اين عقيده رواج كلى يافته بود ، كه اهورمزداه ( اورمزد ) و ائرمينيو ( اهرمن ) دو برادر همزاد و فرزندان زمان بيكرانه ( زروان « 4 » ) هستند . « 5 » يكى از

--> ( 1 ) - آگائياس ( كتاب دوم ، بند 23 و بعد ) صريحا ميگويد ، كه بدخمه نهادن مردگان از عادات ايرانيان عهد ساسانى بود . هيون تسبيانك زوار بودايى چينى فقط اجمالا تذكر ميدهد ، كه ايرانيان غالبا اجساد مردگان خود را رها ميكرده‌اند ( بيل ، 2 ، ص 278 ) . اينوسترانتزف رساله‌اى در باب رفتار ايرانيان قديم با مردگان خود بروسى نوشته است و ترجمه انگليسى آن توسط بوگدانو Bogdanov در « مجله انستيتوى شرقى جى كاما » منتشر شده . ( شماره 3 ، ص 28 - 1 ) . ( 2 ) - Pairika ( 3 ) - دمونولوژى ، ص 25 ببعد . ( 4 ) - Zurvan ( 5 ) - ر ك فصل سوم .