نيرويى ببخشند . در دينكرد « 1 » اشارت رفته است ، كه خسرو پرويز هوشيارترين موبدان را فرمود ، تا تفسيرى نو بر كتاب اوستا بنگارند . ماركوارت « 2 » در تفسير فصل اول ونديداد ، اشاراتى راجع باحوال سياسى ايران بعد از سال 591 يافته است ، يعنى پس از آنكه حدود ايران و روم را خسرو و قيصر معين و ثابت كردند . ابدا نمىتوان گفت ، كه خسرو پرويز شخصا علاقه تامى راجع بمباحث الهى و مسائل دينى داشته است ، ولى ممكن است براى مقاصد سياسى لازم ديده باشد ، كه اهتمامى در باب دين زردشتى نشان بدهد ، و بدگمانى روحانيان را نسبت به اعتقادات خود بر طرف كند . طبرى گويد « 3 » خسرو آتشكده‌ها ساخت و در آنها 12000 تن هيربذ براى تلاوت ادعيه جاى داد ، ولى اين قبيل اعداد كامل ، كه مورخان آورده‌اند ، مبناى تاريخى ندارد . هجوم روميان در زمان هرقل به خاك ايران در احوال عيسويان اثر بخشيد . موافق روايت كتاب گمنام گويدى « 4 » ، خسرو سوگند خورد ، كه اگر در اين جنگ پيروز شود ، در سرتاسر كشور كليسايى يا « ناقوس كليسايى » را بر پاى نخواهد گذاشت . در هرحال ، هم نسطوريان و هم يعقوبيان ، دچار تعقيب و فشار شدند . در اينوقت بود ، كه بفرمان خسرو يزدين را بدار آويختند ، و زنش را شكنجه كردند ، و اموالش را به تصرف آوردند . يكى از فرزندان يزدين ، شمطا نام ، « 5 » در شورشى ، كه منتهى بخلع و قتل پرويز شد ، از پيشقدمان بود .

--> ( 1 ) - هوك ، تحقيقات در زبان پهلوى ، Haug , Essay on Pahlavi ، ص 147 ، كه در فقه اللغه ، 2 ، ص 34 نيز نقل شده است . ( 2 ) - ايرانشهر ، ص 163 . ( 3 ) - ص 42 - 1041 ، نلدكه ، ص 353 . ( 4 ) - ترجمه نلدكه ، ص 28 . ( 5 ) - مقايسه شود با توماس مرگايى ، كتاب حكام ، ترجمه واليس بوج ( لندن 1893 ) ص 81 و بعد .