مناسب ميديدند ، به خدمت ميبردند « 1 » . گويا وصفى ، كه از زن تمام‌عيار در نامه‌هاى عجيب خسرو پرويز درج بوده ، شباهتى با بيانات ريدك دارد ، آن غلامى ، كه گفتگوى او را با پادشاه در يك رساله پهلوى درج كرده‌اند ، و امروز در دست است ، و سابقا عبارتى چند از آن نقل كرده‌ايم وى گويد : « بهترين زن آن است ، كه پيوسته در انديشه عشق و محبت مرد باشد ، اما از حيث اندام و هيئت ، نيكوترين زنان كسى است ، كه بالايى ميانه ، و سينهء فراخ ، و سر و سرين و گردنى خوش‌ساخت و پاهايى خرد ، و كمرى باريك و كف پايى مقعر ، و انگشتانى كشيده و تنى نرم و استوار دارد . بايد كه سينه‌اش چون به و ناخنش چون برف سفيد ، و رنگش سرخ چون انار ، و چشمش بادامى ، و نرم مانند كرك بره ( ؟ ) ، و ابروانش چون كمان ، و مرواريدهايش ( يعنى دندانهايش ) سفيد و ظريف « 2 » ، و گيسوانش دراز و سياه مايل بسرخى باشد ، و هرگز سخن نراند . . . ( ؟ ) » « 3 » « 4 » محبوبه خسرو شيرين نام داشت ، كه بقول ثعالبى : « بوستان حسن و رشك ماه تمام بود » « 5 » . چون شيرين عيسوى بود ، بعضى از مورخان غربى و

--> ( 1 ) - طبرى ، ص 1025 ، نلدكه ، ص 325 ؛ مقايسه شود با چهارمين گناهى ، كه بخسرو دوم نسبت داده‌اند ، طبرى ص 1047 ، نلدكه ص 364 . ( 2 ) - بيلى ، بولتن شرقى ، 9 ، ص 233 . ( 3 ) - شاه خسرو و ريدك وى ، چاپ اونوالا ، بخش 96 ؛ مقايسه شود با روايت ثعالبى ص 710 و بعد . ( 4 ) عبارت ثعالبى چنين است : قال فاخبرنى عن احسن النساء و اشهاهن قال من يقبلها القلب و يجها و تشتهيها النفس و خيرهن من كانت بين الصغر و الكبر و الطول و القصر و الهزل و المسن ملحية القد جميلة الوجه حلوة الجملة مستوية الجبهة مقوسة الحاجبين ملوزة العينين معتدلة الانف دقيقة الشفتين و عقيقتهما ضيقة الفم لؤلؤية الشعر حسنه الضحك مدورة الذفن ابريقية العلق رمانية اللون حريرية البشرة حالكة الشعر تفاحيه الندبين زنبورية الخصر لطيفة البطن مدهنية السرة ضخمة المجيز صغيرة افقدم طيبة الرائحة رخميه الصواب قليله الكلام كثيرة الحياء فضحك الملك و قال زهازه . ( مترجم ) . ( 5 ) - ثعالبى ، ص 702 .