آرتور كرستين سن ( مترجم : رشيد ياسمى )

396

ايران در زمان ساسانيان ( فارسي )

كيداريان از آنجا رفته بودند ، هجوم آوردند . هفتاليان را ، كه « هونهاى سفيد » نيز ناميده‌اند ، نميتوان تحقيقا از اقوام هون شمرد « 1 » . به روايت پروكوپيوس اين طايفه از حيث سفيدى پوست و زندگى مدنى با اقوام هون اختلاف داشته‌اند . پيروز با اين دشمن جديد شروع بجنگ كرد و مغلوب و اسير شد . ناچار شهر طالقان را ، كه قبل از غلبه او بر كيداريان شهر سرحدى مستحكمى بود ، تسليم كرد و متعهد شد كه از آنجا تجاوز نكند و هم مجبور شد بوعده پرداخت غرامت جنگ ، آزادى خود را بخرد . پسرش كواذ دو سال بعنوان گروگان در دربار پادشاه هفتاليان ماند ، تا تمام مبلغ پرداخته شد « 2 » . بعد پيروز با وجود ممانعت سپاهبذ وهرام مجددا با هفتاليان وارد جنگ شد « 3 » . اين

--> بولتن شرقى ، 6 ، 4 ( 1932 ) ، ص 946 و بعد چند سكه از هفتاليان را مىشناسيم ، كه روى آن خطوطى با حروف كوشانى ، كه از الفباى يونانى مشتق شده ، منقوش است . چند سكه هم به خط هندى معروف به براهمى Brahmi است . ر ك يونكر H . F . I . Junker ، خطوط مسكوكات هفتالى - Die heph talilitisehen Munzinschriften ( گزارش اكادمى پروس ، 1930 ، ص 641 و بعد ) . ( 1 ) - بنابر قول ماركوارت ( ايرانشهر ، ص 55 ، يادداشت 8 ) خيونيان ابتدا باسم « هون سفيد » خوانده ميشدند و اين عنوان به بعد هفتاليان اطلاق شده است . ( 2 ) - بنابر استيليتس دروغى ، پيروز دو بار پس از شكست در جنگ اسير هفتاليان شده است اما ظاهرا اين مطلب غلط است . ( 3 ) - در منابع عربى و فارسى ، كه به خوذاى نامگ منتهى ميگردند ، اسم اين پادشاه اخشنوار Akhshunyar ، اخشوان Akhshuvan ، يا خشنواز Khushunvaz ، آمده است ، و نام اصلى او در خط عربى تحريف گرديده است . در بندهش ايرانى ( انكاريا ، ص 215 ) اين اسم به خط پهلوى ديده مىشود و ظاهرا شبيه خشنواز Khshunvaz است ، اما چون آن عبارت در فصلى از بندهش واقع شده ، كه اكثر مطالب آن مأخوذ از نگارش‌هاى مختلف فارسى و عربى خوذاى نامگ است ، ( كريستنسن ، كيانيان ، ص 65 - 61 ) بنابراين كلمه مذكور را هم نميتوان معتبر شناخت . چنين به نظر مىآيد ، كه در زير همه اين تحريفات ، كلمه را خشيون Khshevan ، كه در سغدى بمعنى « شاه » است ، پنهان باشد . اين حدس از مولر است ( متون سغدى ، ج 1 ، ص 108 ، يادداشتها ) مقايسه شود با هنينگ ، كتاب دعا و اعتراف ص 95 .