و اكثر آنها به زبان سريانى بوده است . مانى در كتاب الاسرار ، در ضمن ساير مباحث بآراء ابن ديصان نيز پرداخته است ، رسالة الاثنين ظاهرا « 1 » نظير رساله كوان مشهور است ، كه مخصوص شرح قيام عفريتان و ديوان حمله به آسمان و بسى افسانه‌هاى پهلوانى ديگر بوده است « 2 » . كتاب پراگماتايا « 3 » يا رسالة الاصل را ميتوان متمم كتاب رسالة الاثنين شمرد . انجيل زنده يا فقط انجيل ، كه بر حسب عدد حروف سريانى 22 فصل داشته است ، « الهام نامه خداى منجى است » « 4 » . متمم اين انجيل كتابى بود در فلسفه گنوستيك ، موسوم به كنز الحيات . مانى در كتاب احكام و قواعد ، احكام و قواعد و تكاليف اخلاقى و حكمت عملى طايفهء برگزيدگان و نيوشگان را معين كرده است . همه آثار سريانى مانى به زبان پهلوى ترجمه شده بود . يكى از كتب مانى به زبان پهلوى جنوب غربى شاهپورگان نام داشت ، كه مكرر در اين تأليف مذكور شده است . اين كتاب بنام شاهپور اول ، و حاكى از مطالب متعلقه بمبدأ و معاد بود . بعضى قسمتهاى شاهپورگان و ترجمه پهلوى انجيل ، در ضمن قطعات مكشوفه تورفان بدست آمده است . كتاب كفلايه ، كه قسمت اعظم آن امروز به زبان قبطى در دست است ، كه آن هم گويا ترجمهء از يونانى باشد ، حاوى تعليمات مانى است ، كه پس از مرگش جمع‌آورى كرده‌اند . گذشته از اين كتب ، عدهء بسيارى نامه و دستور العمل‌هاى كتبى و رساله‌هاى مختلف بقلم مانى رواج داشته است . اين نامه‌ها خطاب بشاگردان

--> ( 1 ) - آلفاريك ، ج 2 ، ص 31 و بعد . ( 2 ) - كومون ، ج 1 ، ص 4 - 30 ؛ ج 2 ، ص 160 و بعد ، بنونيست ( جهان مشرق ، 1932 ، ص 214 ) و هنينگ ( هنوخ ، ص 30 ) هر يك از جانب خود و بدون آگهى از يكديگر چنين حدس زده‌اند ، كه كلمه ايرانى كه « غول » ترجمه شده است ، اصلا كو Kav ( به زبان اوستايى كوى و در كتب پهلوى و زردشتى كى ، لقب سلاطين داستانى ) بوده است . اخيرا در يكى از متون مانويه لفظ كوان ( بمعنى « غولان » ) پيدا شده است ، كه عنوان يك كتابيست ، ( آندرآس - هنينگ ، 3 ، ص 858 ) . ( 3 ) - Pragmataia ( 4 ) - آلفاريك ، 2 ، ص 34 .