انبياء ؛ حكمت و حقيقت را از جانب خدا بمردم عرضه كرده‌اند ، گاهى در هندوستان بوسيله پيغمبرى بودا نام و گاهى در ايران بواسطهء زردشت و زمانى در مغرب زمين بوسيله عيسى ، عاقبت منكه مانى پيغمبر خداى حق هستم ، مأمور نشر حقايق در سرزمين بابل گشتم » « 1 » . و نيز در سرودى ، كه به زبان پهلوى اشكانى سروده ، گويد : « من از بابل زمين آمده‌ام تا نداى دعوت را در همه جهان پراكنده كنم » « 2 » . مانند بهاء در قرن نوزدهم ميلادى ، مانى هم مدعى بود ، كه براى اصلاح و تكميل اديان قبلى آمده و خاتم پيغمبران است . مانى در باب مبداء آفرينش ميگفت « 3 » در آغاز دو اصل وجود داشته يكى نيك و ديگرى بد ، خدا و هيولا « 4 » يا روشنائى و تاريكى . نخستين پدر عظمت يا سروشاو « 5 » بود ، كه غالبا بنام زروان خوانده شده است « 6 » . او در ارض نور قرار دارد ، كه اثير نور بر آن محيط است و روح اعظم در آن نافذ و پنج مقام اين خداى نخستين يا بعبارت ديگر پنج ائون « 7 » و در عين حال پنج تجلى پدر « 8 » عبارتند از : ادراك ،

--> ( 1 ) - عبارتى است ، كه بيرونى در آثار الباقيه ( ص 207 ، ترجمه ، ص 190 ) از مقدمه كتاب مانى موسوم به شاهپورگان نقل كرده است . مقايسه شود با شميدت - پولوتسكى ، ص 41 و بعد و ص 54 و ما بعد ؛ هنينگ ، كتاب هنوخ ، ص 27 و ما بعد ؛ شدر ، گنومون 9 ، ص 9 ، ص 354 و ما بعد . ( 2 ) - قطعه M 4 a ( 3 ) - مخصوصا به منابع ذيل ر ك : كومون ، تحقيقات و غيره ؛ فلوگل ، مانى ؛ آندرآس - هنينگ ، مانيكائيكا ، ج 1 ( متون قطعه T III ، 260 ) و ج 3 ؛ شدر ، صورت الخ ، ص 88 و ما بعد ؛ جكسن ، تحقيقات درباره مانويت ؛ هنينگ ، يك سرود مانوى در باب آفرينش ؛ شميدت - پولوتسكى كشف آثار مانوى در مصر ، ص 62 و ما بعد ؛ پولوتسكى در پولى وىسووا . ( 4 ) - Byle ( 5 ) - Sroshav ( 6 ) - بالاتر ص 171 و ما بعد را نگاه كنيد . ( 7 ) - eon ( 8 ) - كومون ، ص 10 ؛ والدشميدت - لنتس ، مقام عيسى ، ص 42 .