عقل ، فكر ، تأمل ، اراده . خداى ظلمت هم پنج عنصر ظلمانى دارد ، كه بنابر يكى از عقايد باستانى رايجهء در بين النهرين « 1 » ، بر روى يكديگر قرار داشته‌اند و پنج عالم سلطان ظلمات را تشكيل ميداده‌اند از اينقرار : دخان يا مه ، آتش مخرب ، باد مهلك ، آب گل‌آلود ، ظلمات مانى به تبعيت زردشتيان گويد ، قلمرو اين دو خالق از يك جانب بهم پيوسته و از سه طرف ديگر بيكرانه است . پادشاه ظلمات چون نور را مشاهده كرد ، با همهء قواى خود بر آن حمله برد . پدر عظمت براى دفاع از كشور خود نخستين مخلوق را بيافريد : « ما در حيات » يا « مادر زندگان » را ، كه گاهى رام راتوخ « 2 » مينامند ، پديد آورد « 3 » و او انسان نخستين را ، كه گاهى اوهرمزد « 4 » ( اوهرمزد ) « 5 » نيز ميخوانند « 6 » ، از خود ساطع كرد . پدر عظمت و مادر زندگان و انسان نخستين تثليث اولند ( پدر ، مادر ، فرزند ) « 7 » . پس انسان نخستين پنج فرزند بيافريد ، كه پنج عنصر نورانى در مقابل پنج عنصر ظلمانى هستند ، از اينقرار : اثير صافى و نسيم و روشنائى و آب و آتش تطهيركننده ، كه آنان را بنام پنج مهرسپند « 8 » موسوم كرده‌اند . آنگاه انسان نخستين آن پنج عنصر را چون زره بر تن راست كرد و به نبرد پادشاه ظلمات ، كه او نيز خود را با پنج

--> ( 1 ) - كومون ، ص 12 . ( 2 ) - Ramratukh ( 3 ) - مقايسه شود با ص 176 اين ترجمه يادداشت 1 . ( 4 ) - Ohrmazd ( 5 ) - Ohrmizd ( 6 ) - راجع به انسان نخستين در مذهب گنوستيك‌ها بالاتر ص 58 را ببينيد . از اينكه پدر عظمت زروان نام داشته و انسان نخستين اورمزد معلوم مىشود ، كه مانى با آن جنبه از شريعت زردشتى آشنايى داشته ، كه آلوده باعتقادات زروانيه بوده است . ر ك شدر صورت اصلى الخ ، ص 144 و همچنين هنينگ تولد ، ص 315 . ( 7 ) - آندرآس - هنينگ ، 2 ، ص 324 ، يادداشت 7 . ( 8 ) - Mahrspand امهرسپندان ر ك ص 47 و 166 ، يادداشت ، 2 اين ترجمه و نيز آندرآس - هنينگ 2 ، ص 322 ، والدشميدت - لنتس ، عقايد مانويه ، ص 568 .