آگاثياس گويد ( 24 / 2 ) : « ايرانيان احترام آب را بيش از هر چيز واجب ميشمردند ، چنان كه حتى صورت خود را در آب نمىشستند و جز براى آشاميدن آب دادن به نباتات به اين عنصر مقدس دست نميزدند » . در كتاب ونديداد شرح مبسوطى راجع به آب و تأثير آن در تطهير مندرج است . فقط چيزى ، كه در تطهير مؤثرتر از آب محسوب مىشد ، بول گاو بود . اما آتش در اين آيين خيلى مهمتر از ساير عناصر بوده است « 1 » . اوستا آتش را پنج نوع مىشمارد و نام آنها در يسناى 11 و 17 مذكور و در تفسير پهلوى آن يسنا مندرج است و در كتاب بندهشن نيز اسامى اين آتش‌ها با مختصر اشتباهى نقل شده است . آن آتشها از اينقرارند : برزسوه « 2 » ، كه آتش معابد ( كه آن را آتش وهرام

--> ( 1 ) - هرتل در يك سلسله مقالاتى ، كه تحت عنوان « منابع و تحقيقات هند و ايرانى » نوشته است بخصوص در جزوه ششم آن موسوم به « تعاليم آتش نزد آريايىها » آتش‌پرستى هنديان و ايرانيان قديم را خواسته است اثبات كند . كوشش او بر اينست ، كه ثابت كند ، كه تقريبا همه اصطلاحات ديانتى زردشتيان و حتى اصطلاحات حكمت عملى معموله آنان ، كه در زبان فرس قديم هست ، درست فهميده نشده و در واقع همه آنها مربوط به پرستش آتش است و ايرانيان عنصر آتش را در عالم صغير و كبير نافذ ميدانستند . بعقيده ما آنچه هرتل گويد ، خالى از حقيقتى نيست ، اما تاويلى كه ايشان از متون اوستايى كرده‌اند ، به نظر ما خيلى محدود مىآيد و قسمتى از آن بىمطالعه است . اگر چه تاواديا در تأييد قول هرتل دلايل و حجتهايى از كتب پهلوى استخراج كرده و در اثبات آن كوشيده است . تحول در عقايد و افكار دينى ايرانيان ، كه قبل از زردشت شروع شده و بعد در اثر اصلاحات اين پيشوا قوت جديدى گرفت ، بعد از او هم ادامه داشته است و در اثر تماس با اعتقادات مردم غير ايرانى آسيايى قدامى تدريجا مفاهيم جديدى باصطلاحات دينى عتيق افزوده شد . در باب عقايد تاواديا در تأييد گفته‌هاى هرتل ر ك بمطالعات هند و ايرانى تقديم به ويلهم گيگر Studia Indo - Iranica , Ehrengabe fur Wilhelm Geiger ، 1931 ، ص 237 و بعد . ( 2 ) - Berezisavad