كتب علمى راجع بطب و نجوم و حكمت را از هندى و يونانى و ساير السنه گرفته ، به كتاب دينى الحاق نمود . اما بلاشك اين روايت بدين صورت صحيح نيست و بعقل درست‌تر مىآيد ، كه بگوييم كتبى ، كه الحاق كردند ، نتيجه قرايح دانشمندان ايرانى بوده ، كه در تحت تأثير نفوذ يونانى نگاشته بودند ، اما نفوذ هند در آن آثار ظاهرا در ازمنه متأخر رسوخ كرده است . بفرمان شاهپور رونوشتى از اوستاى تنسر در معبد آذرگشنسپ در شيز « 1 » نهادند ، اما مجادلات و اختلافات مذهبى بپايان نرسيد و شاهپور دوم براى ختم اين گفتگوها مجمعى برياست اذربذى مهرسپندان ، كه موبد بزرگ بود ، تشكيل داد . اين انجمن متن صحيح و قطعى اوستا را تصويب كرد و آن را به بيست و يك نسك يا كتاب تقسيم نمود ، كه معادل عدد كلمات دعاى مقدس يثااهوويريو « 2 » باشد . بنابر سنت ، آذربذ براى اثبات اينكه اوستاى مذكور به اين صورت نص صحيح است ، خود را بمعرض امتحان ( ور - « 3 » ) آتش درآورده رخصت داد ، تا فلز گداخته بر سينه او ريزند . بنابرين اوستاى ساسانى ، كه قسمت كوچكى از آن فعلا باقى است و خلاصه قسمت‌هاى مفقود آن را در كتاب هشتم و نهم دينكرد ، كه در قرن نهم ميلادى به زبان پهلوى نوشته شده ، مىبينيم « 4 » ، نه تنها مشتمل بر احكام دينى بوده ، بلكه حكم دايرهء - المعارف بزرگى داشته ، كه در آن علوم مختلف مندرج بوده است . علم مبداء و معاد و اساطير الاولين و نجوم و علم تكوين و امور عامه و طبيعيه و فقهيه و حكمت عمليه عهد ساسانى همه بر اساس 21 نسك اوستا استوار بوده است . بسيارى از متون ، كه

--> ( 1 ) - گنج‌ى شيزگان يا گنج‌ى شيزيگان يعنى گنزك در ناحيه شيز آذربايجان ، ر ك ماركوارت - مسينا ، فهرست ، ص 108 و بعد . راجع بمعبد آذرگشنسپ در گنزك پايين‌تر را به‌بينيد . ( 2 ) - yatha ahu vairyo ( 3 ) - ordalie ( 4 ) - ر ك بالاتر ص 75 - 74 .