قرون آخر دوره ساسانى استبذ « 1 » ( رئيس تشريفات ) « 2 » هم در زمره آنان بشمار آمده باشد « 3 » . تشكيلات ايالات حكام ايالات ، ساتراپها يا مرزبانان ، نيز از مستخدمين عاليمقام دولت محسوب ميشده‌اند « 4 » . در رديف مرزبان - شهرداران ، كه لقب شاه داشته‌اند ، مرزبانان فروتر

--> ( 1 ) - astabadh ( 2 ) - نام يكنفر استبذ در سال 502 و 503 ذكر شده است ( كتاب منسوب به استيليتس ، ريت ) مقايسه شود با ماركوارت ، ايرانشهر ، ص 128 ، يادداشت 4 . ( 3 ) - ر ك ضميمه دوم . ( 4 ) - كلمه شهربان Shahrabnan ( شترپان Shatrapan ) ، كه در يكى از عبارات آسيب ديده كتيبه پايكولى ديده مىشود ، ( بند 30 ، چاپ هرتسفلد ، مقايسه شود با فهرست لغات ، شماره 978 ) ظاهرا نام قديم مرزبانان بوده . مقايسه شود با لقب سابق الذكر شهريو آماركار ( شهرپو راشترپو مينوشتند و در زبان پهلوى اشكانى خشترپو . Khshatrpav آمده ) . قطعا در دوره اول ساسانيان حكام ايالات را شهربان يا بذخش bidhakhsh ( بتختش bitakhsh هرتسفلد پايكولى ، لغت شماره 214 ) گفته‌اند ، لفظ مرزبان بعدها متداول شده ، چه اين لفظ در كتيبه‌هاى آغاز دوره ساسانيان ديده نمىشود ، حتى در كتيبه كعبه زردشت هم كه در آن نام و عنوان بسيارى از حكام دولت ذكر شده است ، از اين عنوان اثرى نيست . و نيز در قطعات باقيمانده كتيبه پايكولى بر خلاف انتظار به نظر نرسيده است . گمان مىكنم براى اولين بار اين عنوان در زمان بهرام پنجم ( 438 - 420 ) به نظر ميرسد در آن عهد بود كه يكنفر مرزبان بحكومت ارمنستان گماشته شد و نرسه برادر شاه عنوان و مقام مرزبان كوشان گرفت ، يعنى حكمران ولايات سرحدى كوشان ( ماركوارت . ايرانشهر ، ص 52 ) . در كتيبه كعبه زردشت عناوين و القاب ديگرى ، كه با شاه تركيب شده ، ديده مىشود ( ارمنان شاه ، مروشاه ، كرمان‌شاه ، سكان‌شاه و غيره و نيز ر ك به ص 122 كتاب حاضر ) . همچنين عناوين ديگرى كه به خوذاى ختم مىشود مذكور است . عنوان بعضى از شهربانان منجمله شهربان همدان ( اهمذان شهرب ، سطر 22 ) و گذ Gadh يا اصفهان ( گذى شهرب Gadhe - shahrabh ، سطر 32 ) و حكمران نيربز ( نگريچ شهرب ، سطر 34 ) آمده است . همچنين عنوان بذخش نيز در آن كتيبه مذكور است .