جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

82

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

زمان و بلهوسى سلاطين تمام موجب انحطاط كنونى آن گرديده است و فعلا در كنار آرامگاه سلطان خدابنده به حال وارفتگى افتاده و فقط شبحى از دوران گذشته است . « 1 » 4 - جاده مشهدسر به تهران - چون فوقا شرح دوتا از راههاى عمدهء ورود به ايران را از سمت شمال غربى و شمال بيان داشتم باقى ميماند دو راه ورودى فرعى ديگر از سمت شمال از طريق درياى خزر به مقصد تهران كه كمتر مورد استفاده است ، زيرا كه بواسطه فقدان وسايل رفت‌وآمد از نقاط بسيار مشكل بشمار مىرود . اولين اين دو راه از كنار رشته‌هاى البرز از بندرگاه مشهدسر ( بابلسر ) در ساحل جنوبى درياى خزر بين رشت و استرآباد از راه بارفروش ( بابل ) و آمل به تهران است . مشهدسر مدفن سر ( كه بنابر روايت ابراهيم برادر امام رضا را در آنجا سر بريده‌اند ) يگانه بندر مازندران و از اين لحاظ مانند نام ساير بنادر بىمسماى ايران است . رودخانه‌اى در اينجا به دريا ميريزد و با كمك بادهاى شديد كه غالبا از جانب غرب ميوزد در دهانهء آن مانعى فراهم ميسازد ازاين‌رو كشتىهاى شركت قفقاز و مركورى كه از رشت به اينجا رفت‌وآمد دارند ناگزير در فاصلهء دورى در دريا لنگر مىاندازند . از لحاظ مسافت اين خط نزديكترين راه بين درياى خزر و تهران است مسافت آن تا بارفروش 15 ميل تا آمل 38 ميل و از راه دماوند به تهران 160 ميل يا پنج روز سفر با كاروان است يك خطآهن كه بد ساخته شده است بوسيلهء يكى از ثروتمندان ايرانى ( حاجى امين الضرب . م ) از كنار دريا در نزديكى اينجا

--> ( 1 ) - در اوايل قرن حاضر فتحعلى شاه سلطانيه را مقر تابستانى خويش ساخته بود و با قشون و دربار و حرم‌خانه ماه‌هاى گرم هر سال را در آنجا توقف و وقت خود را به شكار و خوش‌گذرانى صرف مىكرد ، ولى پس از آنكه روسها به سال 1828 تا تركمانچاى آمدند و آن همه به اين پناهگاه قبلهء عالم نزديك شدند ديگر سلطانيه درخور شؤونات حضرت شهريارى نبوده است براى ملاحظهء نقشه اراضى و ارتفاعات و تعميرات مقبرهء خدابنده رجوع شود به جلد اول كتاب تكسيه در باب ارمنستان و همچنين كتاب پىكوست « بناهاى مدرن در ايران » .