جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
83
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
از محمودآباد به آمل كشيده شده است و چنان كه در ايران شايستهء انتظار است حال به صورتى خراب افتاده ولى لنگرگاه مشهدسر و جادهء از آنجا را براى حمل و نقل كالاى تجارتى روس به مازندران و حتى به تهران مورد استفاده قرار ميدهند . جادهاى هم از آمل بوسيله مهندس اتريشى گاستيگر خان به فرمان فتحعليشاه ساخته شده ، اما با وجود مزيت ترديدناپذير آن از لحاظ كوتاهى راه به تهران باز نميتوان گفت كه اين جاده با خط رشت و تهران قابل رقابت است . جادهء گز به تهران جادهء فرعى ديگر از بندر گز است واقع در انتهاى جنوب شرقى درياى خزر كه از آنجا ميتوان راه ارتباطى با جادهء بارفروش برقرار كرد و يا از راه ديگرى به استرآباد ( 23 ميل ) رفت و از راه گردنههاى تندى ( 65 ميل ) به شاهرود رسيد كه محل عبور جادهء پستى بين تهران و خراسان است . من راجع به اين نقاط شرح وافى و كافى بعدا بيان خواهم كرد و در اينجا فقط از لحاظ اينكه خط سير ورود به ايران است به ذكر آن پرداختهام . 6 - جادهء عشقآباد به مشهد اندكى به سمت شرق خطآهن ماوراء بحر خزر واقع است كه اخيرا روسها در اين نواحى تازه فتح شده خويش در شمال ايران ساختهاند و از آنجا وسيلهء ارتباطى به عشقآباد هست كه پايتخت نظامى و ادارى روس در شمال ايران است و مشغول ادامه دادن آن خط در سمت مرز ايران به طرف قوچان و مشهد ميباشند . بدينترتيب در دو سال اخير راه تازهاى براى رسيدن به شمال شرقى ايران پيدا شده است كه سابقا وجود نداشت و عبور از آن با اطمينان خاطر غيرممكن بود . اين نكته كه وضع جادهء جديدى كه به طرف خراسان ساختهاند هنوز انتشار نيافته است و ضمنا علاقه اينجانب در بازديد از نواحى مرزى و ديدن مشهد ، كرسى اين ايالت بر آنم داشت كه در صورت امكان از اين راه به ايران بروم . افسران انگليسى كه در مشهد خدمت ميكردهاند چندبار اجازهء مسافرت