حسن صباح در سال 1078 ميلادى تسخير نمود و در اروپا با تفسير و ترجمهء آزاد عنوان او كه شيخ جبل بود در زمان صليبيون به حشيشيون شهرت يافتند و ماركوپولو طريق اصلى تعليم مريدانش را به طرز شيرينى بيان كرده است و قلعهء غيرقابل تسخير وى در الموت يعنى لانهء عقاب فقط در سى ميلى قزوين در كوهستان واقع بوده است . « 1 » قزوين در دورهء خاندان صفوى به اوج شهرت رسيد و بوسيلهء دومين پادشاه اين دودمان يعنى شاه طهماسب اول ( 1524 - 1575 ) پايتخت شد . اين تغيير محل را مورخان به آن دليل نسبت داده‌اند كه چون اين پادشاه قادر نبود از تبريز در مقابل حملهء تركها دفاع كند ناگزير در صدد برآمد پايتخت را به نقطه‌اى كه از اردبيل به حد كافى دور باشد در همانجائى كه اهالى به نسب خانوادگى او واقف بودند انتقال بدهد و بعد از پنجاه سال كه شكوه و جلال پايتخت داشت اصفهان بجاى قزوين مركز مملكت شد . شاه عباس كبير در پايتخت جنوبى كانون مناسب‌ترى براى قلمرو خويش كه پيوسته در توسعه و ترقى بود سراغ كرد . پيترو دلاواله جهانگرد ايتاليائى كه در سال 1618 ميلادى يعنى زمان حيات شاه عباس در اصفهان بود آنجا را محل ممتازى كه درخور اقامتگاه همايونى باشد نيافته بود و نوشته است كه فقط دو چيز در آنجا قابل توجه مىنمود يكى دروازهء قصر شاهى و ديگر ميدان بزرگ . در صورتىكه سر تامس هربرت وقايع‌نگار جالب‌توجه سفارت سرددموركتن كه از جانب چارلز اول به دربار شاه عباس بزرگ آمده بود و همسفر سر رابرت شرلى و نمايندهء انگلستان بود بعد از مذاكره بىثمرى با پادشاه ايران در شهر اشرف ( بهشهر ) به سال 1627 ، راجع به قزوين نوشت كه : « در عظمت با هر شهر بزرگ

--> - اول ( 240 - 276 ميلادى ) است . براى شرح تاريخ قزوين بوسيلهء نويسندگان متقدم رجوع شود به كتاب اصطخرى ( المسالك و الممالك ) و ياقوت در كتاب جغرافيا و سفرنامهء ناصر خسرو . م . ش . مينيارد در چاپ سفرنامهء ناصر خسرو كه خود انتشار داده است نام چند تن از تاريخ‌نويسان اهل قزوين را ذكر مىكند . ( 1 ) - قلعهء الموت كه گويا بعد از فتح و خرابى آن به دست هلاكو خان تجديدبنا شده باشد در دوره‌هاى بعدى در زمان صفويه زندان عناصر صاحب مقامى بود كه از نظر مىافتاده‌اند و همين كه زندگى اين قبيل حضرات مايهء دردسر مىنمود از بالاى سنگى كه در نوك قلعه بود به پائين پرت مىشده‌اند .