فصل دوم راهها و وسايل - اهدا به مسافران و جهانگردان يا از راه امواج رودخانه سرتس « 1 » يا از طريق قفقاز ناهموار و يا از كرانه‌هاى رودخانه افسانه‌اى هيداس « 2 » عبور كنيم . گفتار هوراس ( شاعر يونان باستان ) . ضرورت اطلاعات - موضوعى را كه پيش از عزيمتم از انگلستان همواره استفسار مىكردند ، اين بود كه از چه راهى سفر مىكنم و در بازگشت نيز مىپرسيدند از كدام راه مراجعت نمودم . اين پرسشها حتى در اين روزگار مجموعه‌ها و راهنماهاى چاپى جهانگردى مجابم ساخت كه اطلاعات جغرافيائى هنوز آن اندازه شايع و فراوان نيست و نوشتن فصلى توضيحى در باب اين موضوع كه مسافرت به ايران يا بازگشت از آنجا از چه راهى بهتر است و براى هر مسافر چه نوع و مقدار تداركات ضرور است كار بيهوده‌اى نخواهد بود . چون براى مسافر امكان انتخاب راه‌هاى متعدد و وسايل گوناگون هست ، بنابراين توضيحاتى راجع به هردو موضوع خالى از فايده نيست . جدول راهها و مسافت‌ها كه ذكر خواهم كرد همه از منابع معتبر اقتباس گرديده است و كاملا تازگى دارد و در هيچ مجموعهء ديگر آنها را يك جا نمىتوان يافت .

--> ( 1 ) - Syrtes ( 2 ) - Hydaspes