جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
706
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
چنان كه زيبنده است مبحث اين كتاب را در باب نواحى شمالى ايران با شرحى راجع به ايلات كرد كرمانشاه خاتمه مىدهم . كلهر « 1 » - كه قسمتى از آنها مردم بيابانگرد و قسمت ديگر در محل ثابتى مقيم هستند . ناحيهء گرمسير آنها يا منطقهء تابستانى كوههاى شمال غربى پشت كوه و ناحيهء سردسير يا محل زمستانى جلگههاى زهاب و قصر شيرين تا مرز عثمانى است ، و گفتهاند كه آنها بعضى على اللهى و بعضى شيعهاند و يك فوج پياده براى قشون فراهم مىسازند . 5000 خانوار سنجابى - در جلگهء ماهى دشت در جنوب كرمانشاهاند و مذهب على اللهى دارند . 1500 خانوار گوران - قسمتى از آنها افراد بيابانى و قسمت ديگر در مركز ثابتى بين ماهىدشت و هارونآباد كه مركز سكونت خان است مقيم هستند . مذهب على اللهى دارند و يك فوج پياده به فرماندهى رئيس قبيلهء خود در قشون دارند . 5000 خانوار كرندى - قسمتى از آنها افراد بدوى و قسمت ديگر بين كرند و هارونآباد ساكناند . مذهبشان على اللهى است و يك فوج پيادهنظام به قشون مىدهند . 2000 خانوار بوانجى و جلالوند - تحت فرماندهى سرتيب كرندى زنگنهاند مذهبشان شيعه است و يك فوج پياده دارند . 1500 خانوار هماوند - محل ثابتى ندارند . 200 خانوار سنقر و كليائى - مقرشان در ناحيهء شمالى كرمانشاه است . 2500 خانوار ناناقلى - در مركز ولايت كرمانشاه مسكن ثابتى دارند . 300 خانوار
--> ( 1 ) - سرهنرى رالينسن از وضع چهرهء يهود مانند آنها خيال كرده بود كه شايد بازماندگان اسيران سرمطى باشند كه در شهر آشور به نام كلهورهلا ( سرپل زهاب ؟ ) اسكان شده بودند . رئيس فعلى آنها رضا قلى خان از قبيلهء شهبازى است كه هم حاكم غيرنظامى ناحيهء كلهر است و هم سرتيپ . سهم قشونى آنجا مركب از پيادهنظام و قدرى سوار است كه از افراد آن طايفه مىگيرند .