جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
659
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
گرديده برابر با 674 ر 385 ليره است . هيچگاه حتى دوتا جدول محاسباتى ايران باهم منطبق نيست و غالبا بنابر نحوهء محاسبات زمينهء كافى براى بروز تفاوت و اختلاف هست . در اين صورت ارقام مربوط به برآوردهاى قبلى و محدودتر فقط در باب درآمد از ماليات و گمرك و از قرار 35 قران يك ليره است و با نرخ مزبور به شرح ذيل محسوب شده است : ماليات ( شامل ماليات زمين به پول نقد ، اجارهء اراضى سلطنتى و ماليات بر احشام و پيشه و تجارت 000 ر 750 تومان . 000 ر 275 ليره ماليات جنس 15200 خروار غله ( هر خروار هزار گيروانكه ) 6785 تن و ارزش از قرار هر خروار پانزده شلينگ . 11400 ليره 7000 خروار كاه - 3125 تن بابت هر خروارى 6 شيلينگ و 6 پنس . 2275 ليره گمرك و ماليات نواقل معادل 000 ر 271 تومان . 06 / 90333 ليره گذرنامه 000 ر 20 تومان . 13 / 6666 ليره جمع 19 / 674 ر 385 ليره اين جمع كل روىهمرفته تحميل سنگينى بر چنين ايالت با ثروتى نيست هرچند كه در برآوردهاى بىقاعده ميزان ماليات و ترتيب غيرعلمى وصول آن موجب تعدى و اجحاف مىشود . تبريز - شهر والىنشين است و كموبيش همان وضعى را در شمال غربى ايران دارد كه مشهد در شمال شرقى حائز است . اقامتگاه وليعهد و مقر سركنسول انگلستان و بزرگترين مركز تجارتى ايران است و سزاوار توجه و دقت بيشترى است . اين شهر در انتهاى دشت وسيعى واقع شده كه تا درياچهء درخشان اروميه امتداد دارد . پائينتر در طرف جنوب آن آجىچاى ( چاى لغت تركى به معنى رودخانه ) است كه باغات بيرون شهر را مشروب مىسازد . و از لحاظ چشمانداز تپههائى به رنگ سرخ و نارنجى دارد كه شهر را احاطه كردهاند . در سمت جنوبى هم قلهء سهند با ارتفاع 11800 پا از سطح درياست كه همواره پوشيده از برف است .