است مىپردازد . تمام اين اضافات فقط از طريق مصرف و عادت تسويه مىشود ، تقلب و اجحاف بسيار است و گاهى اختلافات خيلى زننده پيش مىآيد و شكايت هم نتيجه‌اى ندارد و بعيد نيست چوب و فلك نصيب شاكى گردد . ليست مالياتى ( طومار ) - بنابر اقلام مالياتى هر بلوك مانند تعداد جريب اراضى و درختان ميوه و چشمه‌ها و حيوانات و گله‌ها و غيره غالبا از سالها قبل تنظيم مىشود و نه فقط از آن پس ارقام مندرج در فهرست‌ها هر ساله دريافت مىگردد ، بلكه با آنكه ضمنا اقلام مشمول ماليات خواه و ناخواه كاهش مىپذيرد ، ماليات آن رفته‌رفته بالا مىرود . در ليست‌هاى مزبور نام دهاتى هست كه بواسطهء كم‌آبى يا دلايل ديگر سكنه آنجا را ترك كرده‌اند و با آنكه در اثر آفت كرم ابريشم و قحطى مخوف سالهاى 1869 - 1873 وضع اقتصادى ايران در ظرف بيست سال از 1864 تا 1884 به كلى وارفته بود و فقط در چند سال اخير با رواج كشت خشخاش رونقى يافته است ، باز ارقام مالياتى در بعضى از موارد به صورت سرسام‌آورى ترقى نموده و فقط امساك شديد افراد روستائى ايرانى و طبقهء پايين كه بار ماليات‌ها را بر دوش دارند دال بر اين است كه چگونه اصلا مالياتى وصول مىشود . مداخل - شرح فوق را من از آن جهت به تفصيل نقل كرده‌ام كه از قول شاهدى عينى بوده كه ساليانى دراز در آن سرزمين زيسته و گفتارش قابل ترديد نبوده است . از ملاحظهء مطالب آن نظرى عاجل به موضوعى ديگر مىافكنيم كه در همان حدود و شايد هم بيشتر از هديه و رشوه براى احراز هرگونه مقام و يا نگاهدارى آن لازم است و يكى از رسم‌هاى ملى است . يعنى مسئلهء مداخل يا حق العمل ، حق حساب ، پاداش يا فايده كه به منظور تعادل خرج و دخل شخصى ضرورى است و دريافت آن به انواع مختلف صورت مىپذيرد و مهارت در اين كار به اندازهء انواع گوناگون آن است و مورد نهايت علاقه و حظ خاطر فرد ايرانى است . اين كلمهء بسيار جالب را كه به قول آقاى واتسن معادل كافى براى آن در زبان انگليسى -