جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
413
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
كه اقامتگاه نمايندهء عليا حضرت ملكه ( ويكتوريا ) است كه در نيم ميلى ميدان بزرگ واقع است و دروازهء پاكيزهاى دارد كه حروف اول نام ملكهء انگلستان بر سنگى منقور و در بالاى درب ورود نصب شده است . در طرف چپ آن محوطهء وسيعى است كه ابتدا چندان جالب به نظر نمىرسد ولى در آنجا انبوه درختان است كه از ميان آنها معابر باريك با جويبار هست . اين قسمت مشجر در اثر بيست سال درختكارى به اين صورت درآمده است و نشان ميدهد كه خاك ايران در صورت مراقبت و آب كافى چه استعداد فراوانى دارد و اين درختها عمارت اصلى سفارت و همچنين چهار دستگاه ديگر را كه اقامتگاه منشىهاى متعدد است از نظر پنهان ساخته است . عمارت اصلى بناى يك طبقهء كوتاه است كه در سه طرف آن باغچه و يك سمت آن برجى با طرح بيزانتين است كه ساعت بزرگى وقت روز را بنابر آنچه در انگلستان است نشان مىدهد . در يك طرف دفترخانه است و در قسمت مركزى پذيرائى و اقامتگاه وزير مختار و سمت ديگر هم اطاقهاى اضافى است . ساختمان بوسيلهء رواق به باغ دلپذيرى باز مىشود و در آنجا غاز و قو در استخرها شناورند و طاوسها در ميان گلها مىخرامند . نقشهء اين عمارت را سرگرد پيرسن كه وابستهء ادارهء تلگراف هند و اروپا بود كشيده و بايستى اذعان كرد كه خوب از عهدهء آن كار برآمده است . خنكى هوا و دورافتادگى آنجا سراسر اين محوطه را يكى از مطلوبترين و غيرعادىترين مختصات تهران ساخته است . سفارت كبراى عثمانى و سفارتخانهء چند دولت بزرگ ديگر در همان خيابان و يا نزديك به آنجاست ، ولى دولت روس در ناحيهء ديگر محلى تهيه كرده و اقامتگاه وزير مختارش چنان كه ذكر كردهام در بخش قديمى شهر ( پامنار . م ) در نزديكى بازار است . در محلهاى كه سفارت انگليس واقع گرديده تأسيسات و عبادتگاه هيئت امريكائى نيز هست . كليساى ارامنه كه سابقا اتباع بريتانيا را در آنجا